انقلاب برای رهایی یا اصلاح گری در درون نظم مستقر؛ بررسی تطبیقی علل عقب ماندگی مسلمین و راه های برون رفت از آن در آراء گولن و شریعتی
Abstract
چکیده عقب ماندگی جوامع اسلامی یکی از مهم ترین دغدغه های اندیشمندان معاصر مسلمان بوده است و آنان به روشهای مختلف به این امر واکنش نشان داده و در پی چاره جویی بر آمده اند. در این مقاله چرایی عقب ماندگی مسلمین و راههای برون رفت از آن در آراء دو تن از متفکران مسلمان معاصر یعنی علی شریعتی و فتحالله گولن مورد بررسی قرار گرفته است. در این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانهای و همچنین با بهرهگیری از سخنرانها و منابع اینترنتی مورد تحلیل و تفسیر قرار گرفته است. بر اساس یافتههای این پژوهش به نظر میرسد گولن و شریعتی هردو به موضوع عقبماندگی مسلمین توجه ویژه ای داشته اند، اما هیچ کدام از زاویه نظریات جامعه شناسانه یا اقتصادی توسعه به این مسئله ننگریسته اند، بلکه به مثابه اندیشمندان دینی مدرن آن را مورد بررسی قرار داده اند. هردو اندیشمند به عوامل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی عقب ماندگی اشاره میکنند، ولی اصلی ترین عامل داخلی را دور شدن از اسلام واقعی میدانند و برای برون رفت از عقب ماندگی نیز ارائه یک نگاه نو به اسلام را ضروری میشمارند. شریعتی اسلام را در قالب یک ایدئولوژی انقلابی مطرح می کند که دارای برنامههای جامعی برای زندگی بشری است تا از این طریق تحرک و بیداری را به جامعهی اسلامی بازگرداند. گولن نیز با تاکید بر ایمان و اخلاق، مسلمین را به حضور فعالانه در عرصههای اجتماعی دعوت میکند؛ اما برداشت او از اسلام در قالب یک آئین مدنی ارائه می شود.