تحلیل الگوهای سینوپتیکی یخبندان های زمستانه ایران
Abstract
یخبندان از جمله پدیدههای جوی است که هر ساله خسارتهای جبرانناپذیری بر بخشهای مختلف وارد می سازد. در فصل زمستان رخداد این پدیده در جادههای مناطق کوهستانی مشکلات عدیدهای را بر بخش حمل و نقل و تصادفات جادهای باعث میشود. الگوهای گردش عمومی جو، نقش اصلی را در بروز یخبندانها و توزیع فضایی یخبندانها در مناطق معتدله دارند. در مطالعهی حاضر بهمنظور تحلیل الگوهای سینوپتیکی یخبندانهای زمستانه ایران، دادههای روزانه در ساعت 12 utc مربوط به تراز 500 هکتوپاسکال و فشار سطح دریا[1] (slp)فصل زمستان (دسامبر، ژانویه و فوریه) طیّ دورهی آماری 2000-1960 در تلاقی های 5/2 درجه از مجموعه داده های بازسازی شده[2] ncep استخراج شد. محدودهی انتخاب شده شامل 408 نقطه است که از عرض 20 تا 60 درجهی شمالی و از 20 تا 80 درجهی شرقی را پوشش می دهد. مجموع این دادهها ماتریسی به ابعاد 408×4050 را برای فصل زمستان تشکیل دادند. با استفاده از روش تحلیل عاملی نقاط وابسته به هم ادغام و ابعاد ماتریس ها کاهش داده شد. در تحقیق حاضر روش تحلیل مؤلفههای اصلی با آرایهی s و چرخش واریماکس برای شناسایی تیپهای هوا بهکار گرفته شد و برای طبقهبندی هوای روزانه روش خوشهبندی k-means اعمال گردید. نتایج بررسی حاضر نشان داد که تیپهای هوای پرفشار اروپای شمالی، پرفشار سیبری و پرفشار اروپای شرقی، بیشترین تأثیر را در رخداد یخبندانهای شدید و فراگیر ایران داشتهاند، بهطوریکه این تیپهای هوا، جریانات هوای سرد قطبی را از عرضهای جغرافیایی بالا بهسوی عرضهای پایین منتقل کرده و به دنبال آن یخبندانهای شدید و فراگیر در ایران به وقوع میپیوندد.