تحلیل سینوپتیکی پرفشار عربستان و اثر آن بر خشکسالی های جنوب و جنوب غرب ایران
Abstract
در این پژوهش، دادههای بارش روزانه 28 ایستگاه سینوپتیک جنوب و جنوب غرب ایران در دوره آماری 10 ساله (2009-2000) از سازمان هواشناسی جمعآوری گردید. با استفاده از شاخص بارش استاندارد (spi)[1] خشکسالیهای منطقه استخراج گردید. سال 2008 به عنوان خشکترین سال انتخاب شد و نقشههای سینوپتیکی در 4 سطح فشار تراز دریا، ارتفاع و امگا در ترازهای 850، 700 و 500 هکتوپاسکال در ماههای ژانویه، فوریه، مارس، آوریل، نوامبر و دسامبر مشخّص و تحلیل شد. بررسی پربند مرکزی بستهشده در 6 ماه بارشی سال 2008 به صورت روزانه در سطوح مختلف نشان داد که در سطح 850 هکتوپاسکال 77/0، در سطح 700 هکتوپاسکال 98/0 و در سطح 500 هکتوپاسکال در 99/0 موارد پربندهای ارتفاع ژئوپتانسیل بسته شده است. بررسی پربند مرکزی بسته شده در 6 ماه مرطوب سال 2001 به صورت روزانه نشان داد که در سطح 850 هکتوپاسکال در 68/0، در سطح 700 هکتوپاسکال در 83/0 و در سطح 500 هکتوپاسکال 77/0 موارد پربندهای ارتفاع ژئوپتانسیل بسته شده است؛ بنابراین، سال 2008 که خشکسالی شدیدتر بوده، درصد بیشتری از پربندهای مرکز واچرخند بسته شده است. دیگر نتایج حاکی از این است که محور واچرخند بر روی خشکی، در سالهای 2008 و 2001 به صورت شرقی - غربی بوده است. این وضعیّت، در ترکیب واچرخند عربستان و واچرخند شمال آفریقا بیشتر دیده می شود. از طرف دیگر، امتداد پشته در این سالها، بر روی ایران و عربستان قرار گرفته و پایداری را در منطقه مورد مطالعه حاکم نموده است؛ بنابراین ناوه مدیترانهای نمی تواند به عرضهای پایین نفوذ کند و به سوی عرضهای بالاتر حرکت می کند. نهایتاً نیمه جنوبی ایران تحت تأثیر سامانههای بارشی قرار نمی گیرد. از طرف دیگر کمفشار سودانی فقط تا روی دریای سرخ پیشروی کرده و بر روی منطقه مورد مطالعه نفوذ نکرده است. [1]- standardized precipitation index