اصطلاحات دیوانی و اداری در کتاب «تاریخ سیستان»
Abstract
مسلمانان بر پایه آیه شریفه 13 سوره حجرات (49): « إنا خلقناکم من ذکر و انثی و جعلناکُم شعوباً و قبائلَ لِتَعارَفُوا » توجه فراوانی به جامعه مدنی و شهرنشینی داشتند و دانشمندانی همچون فارابی، طرح مدینه فاضله را به عنوان جایی که مردم در آن گرد آیند و به یاری یکدیگر بپردازند ریختند و مورخّان و جغرافیدانان در آثار خود جنبههای مختلف شهرنشینی و زندگی شهری را آوردند. یکی از ابتکارات آنان تألیف کتابهایی مستقل درباره تاریخ شهرها بود که برخی از آن کتابها مانند تاریخ نیشابور، تاریخ بیهق، تاریخ بخارا، تاریخ قم و تاریخ سیستان برای ما باقی مانده است. در این کتابها بسیاری از اصطلاحات شهری و شهرنشینی و همچنین نهادهای اداری و اجتماعی و مشاغل و حرف به چشم میخورد که برای بررسی مباحث تمدن شهری و نظام اداری و دیوانی حاکم بر شهرها مفید است. از میان این گونه کتابها میتوان از تاریخ سیستان نام برد که علاوه بر مباحث تاریخی و اجتماعی مربوط به زمان خود حاوی بسیاری از لغات، کلمات و اصطلاحات اداری، دیوانی و اجتماعی است که در متن، به توضیح آنها پرداخته آمده است.