بررسی تأثیر برخی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک بر تولید رواناب و رسوب با استفاده از شبیه ساز باران
Abstract
در میان فرآیندهای مختلف تخریب اراضی، فرسایش خاک تهدیدیجدی برای منابع خاک و آب کشور است. خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک تأثیر مهمی بر تولید رواناب و رسوب دارند. این تحقیق با هدف بررسی تأثیر برخی از این خواص در تولید رواناب، رسوب، و همچنین غلظت رسوب در شرایط صحرا انجام شد. آزمایشها روی خاکهای منطقه گُل آباد اردستان با متوسط بارندگی سالیانه حدود 170 میلی متر اجرا شد. به این منظور از یک بارانساز قابل حمل در صحرا و در 9 واحد همگن از منطقه با 3 تکرار (جمعاً در 27 پلات آزمایشی) استفاده شد. بارشی با شدت 35 میلی متر در ساعت به مدت 40 دقیقه روی پلات هایی با سطح یک متر مربع، شبیه سازی و نمونه های رواناب و رسوب در انتهای هر بارش جمع آوری شد. همچنین برخی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی شامل بافت خاک، سنگریزه در دو موقعیت (سطح و داخل خاک)، رطوبت اولیه و رطوبت در مکش های صفر، 03/0 و 5/1 مگاپاسکال، ph، ec، آهک و ماده آلی اندازه گیری شد. نتایج حاکی از آن است که با افزایش میزان رس تولید رسوب و همچنین غلظت رسوب افزایش مییابد در حالی که بخش شن، تولید رواناب و رسوب را کاهش میدهد. با افزایش سنگریزه سطحی و سنگریزه داخل خاک، رواناب به ترتیب افزایش و کاهش میدهد. سنگریزه سطحی نقش مهمتری نسبت به سنگریزه داخل خاک نشان داد بهطوری که افزایش آن افزایش تولید رسوب را نیز به دنبال داشت. با افزایش رطوبت در مکشهای 03/0 و 5/1 مگاپاسکال، تولید رسوب و غلظت آن افزایش معنیداری نشان داد. افزایشph باعث کاهش تولید رواناب شد. آهک به دلیل تشکیل سله سطحی، افزایش فرسایش را به دنبال داشت. در مجموع، از میان خصوصیات بررسیشده، توزیع اندازه ذرات مهمترین عامل در کنترل رواناب و رسوب در خاکهای مورد مطالعه معرفی شد.