جمع آوری، شناسایی و ارزیابی مورفولوژیک و فنولوژیک بیدهای استان کردستان
Abstract
تحقیق حاضر با هدف جمعآوری، شناسایی و ارزیابی مورفولوژیکی و فنولوژیکی بیدهای (salix spp.) کردستان از سال 1380 بهمدت هفت سال در سنندج اجرا شد. پس از تعیین و ثبت خصوصیات پایههای مادر در رویشگاه های بید استان، قلمه آنها گرفته شد و برای کاشت در کلکسیون، به نهالستان زاله سنندج منتقل شد. عمل جمعآوری تا سه سال (81-1379) ادامه یافت. انتقال نهال های ریشه و ساقه دو ساله پایهها (از هر پایه نه نهال) به کلکسیون در قالب طرح آماری کاملا تصادفی در نه تکرار در سه سال و در فروردین سال های 1382 تا 1384 انجام شد. خصوصیات فنولوژیکی پایه ها با بازدید منظم ثبت و خصوصیات گیاهشناختی و مورفولوژیکی پایهها در نهالستان و کلکسیون طی آزمایش ارزیابی شد. اندازه گیری رشد قطری و ارتفاعی درختان، هر سال در اوایل آذرماه پس از خزان و از نه واحد هر کرت انجام و ثبت شد. نتایج نشان داد که بید تقریباً در تمام نقاط اکولوژیکی استان ازجمله حواشی سکونت گاه ها، مزارع، حاشیه رودها، درهها، و بهویژه در حواشی رودخانههای استان رویش دارد. تعداد 65 پایه بید از رویشگاه های متفاوت استان جمعآوری شد که از این تعداد 58 پایه در کلکسیون سنندج مستقر و هفت پایه نیز طی مراحل مختلف حذف شدند. مطابق نتایج، درصد سبزشدن قلمههایی که در اسفند از پایه مادری گرفته شده بود بیشتر از قلمههای اواخر فروردین و اردیبهشت بود. از 57 پایه مستقر و شناسایی شده در کلکسیون، 6/38 درصد بهگونه salix excelsa، 8/36 درصد به گونه salix alba، 5/17 درصد به گونه salix triandra، 3/5 درصد به گونه salix aegyptica و 7/1 درصد به گونه salix babylonica تعلق داشت. براساس نتایج، سه گونه s. excelsa، s. alba و s. triandra در مجموع بیش از 90 درصد بیدهای کردستان را تشکیل می دهند. تجزیه واریانس نشان داد که بین پایه های همسال در کلکسیون و میان گونهها و گروههای سنی مختلف، اختلاف معنیداری (0.01 p≤) از لحاظ قطر و ارتفاع وجود دارد. در مجموع میانگین قطر و ارتفاع پایههای هفت ساله متعلق بهگونه های s. excelsa (08/14 سانتیمتر قطر و 9/7 متر ارتفاع) و s. triandra (91/12 سانتیمتر قطر و 09/7 متر ارتفاع) بیشتر از پایههای متعلق بهگونه s. alba (5/12 سانتی متر قطر و 43/6 متر ارتفاع) بود.