بررسی مقایسه ای آماس رحم و آماس کلیه و درمان آنها در کتاب هدایه المتعلمین با پزشکی نوین

محمدمهدی احمدیان عطاری، mm ahmadian-attari department of traditional pharmacy, faculty of traditional medicine and traditional medicine and materia medica research center (tmrc), shahid beheshti university of medical sciencesگروه داروسازی سنتی، دانشکده طب سنتی و مرکز تحقیقات طب سنتی و مفردات پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گلناز کمالی نیا، g kamalinia department of pharmaceutics, faculty of pharmacy and pharmaceutical sciences research center, tehran university of medical sciencesگروه فارماسیوتیکس، دانشکده داروسازی و مرکز تحقیقات علوم دارویی، دانشگاه علوم پزشکی تهرانسازمان اصلی تایید شده: دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی (shahid beheshti university of medical sciences) محمود مصدق، m mosaddegh department of traditional pharmacy, faculty of traditional medicine and traditional medicine and materia medica research center (tmrc), shahid beheshti university of medical sciencesگروه داروسازی سنتی، دانشکده طب سنتی و مرکز تحقیقات طب سنتی و مفردات پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتیسازمان اصلی تایید شده: دانشگاه علوم پزشکی تهران (tehran university of medical sciences) حسن فرسام، h farsam department of pharmaceutical chemistry, faculty of pharmacy, tehran university of medical sciences, enghelab street p.o.box: 14155/6451, tehran, iran, tel: +98-21-66959062, fax: +98 -21-66461178تهران، دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشکده داروسازی، گروه شیمی دارویی صندوق پستی: 14155/6451، تلفن: 66959062 (021)، نمابر: 66461178 (021)سازمان اصلی تایید شده: دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی (shahid beheshti university of medical sciences)

Abstract

کتاب «هدایه المتعلمین فی الطب» قدیمی ترین کتاب فارسی پزشکی است که تاکنون به دست ما رسیده است. در این کتاب هر بیماری در یک تک نگار جداگانه شرح داده شده و سپس درمان آن نیز آمده است. آماس رحم و آماس کلیه از بیماری هایی هستند که در این کتاب به صورت گسترده شرح داده شده اند. این تحقیق به منظور بررسی تطبیقی علایم و نشانه های این دو بیماری با آنچه در پزشکی نوین نوشته اند و مقایسه الگوی درمان آنها با پزشکی نوین انجام پذیرفته است. به این منظور مطالعه تطبیقی برای شناسایی این دو بیماری سنتی و داروهای گیاهی تجویز شده در آنها صورت گرفت و اثرات مبتنی بر شواهد امروزی گیاهان مورد تجویز با اثرات سنتی آنها مقایسه شد. بر اساس مطالعات انجام شده، آماس رحم در مراحل ابتدایی با بیماری التهاب لگنی و در مرحله نهایی با دمل لوله ای تخمدانی tubo-ovarian abscess مشابهت نشان داده و آماس کلیه در مرحله اول با التهاب کلیه و لگنچه pyelonephritis، در صورت پیشرفت بیماری با دمل درون کلیوی intrarenal abscess یا دمل پیراکلیوی perirenal abscess و در مرحله آخر با نارسایی کلیه renal failure مطابقت داشت. درمان این بیماری ها بر پایه کاربرد گیاهان دارویی قرار داشته که با درمان های پزشکی نوین تفاوت بسیار دارد. در هر صورت، اثرات ضدالتهابی و ضدمیکروبی این گیاهان برابر با تحقیقات جدید از کاربرد سنتی آنها پشتیبانی می کند. نتایج این بررسی نشان می دهد اطبای سنتی ایران دیدگاه خردمندانه ای نسبت به بیماری های عفونی داشته اند. از منظر اتنوفارماکولوژی، گیاهان مورد استفاده این طبیبان برای یافتن داروهای جدید ضدمیکروب و ضدالتهاب قابل تحقیق اند.