طراحی درمان ترکیبی خانواده محور مبتنی بر مدل تحول یکپارچه ی انسان و مقایسه ی اثر بخشی آن با بازی درمانی فلورتایم بر کارکرد تحولی خانواده و تحول هیجانی-کارکردی کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم

شهربانو شهربانو عالی، shahrbanoo aali ph.d. student in psychology, ferdowsi university of mashhad, mashhad, iranدانشجوی دکترای روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد سیدامیر سیدامیر امین یزدی، seyed amir amin yazdi associate professor of psychology, ferdowsi university of mashhad, mashhad, iranدانشیار گروه روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد محمدسعید محمدسعید عبدخدائی، mohammad saeed abdekhodaei associate professor of psychology, ferdowsi university of mashhad, mashhad, iranدانشیار گروه روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد علی علی غنائی چمن آباد، ali ghanaei chamanabad assistant professor of cognitive neuroscience, ferdowsi university of mashhad, mashhad, iranاستادیار گروه روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد فاطمه فاطمه محرری، fatemeh moharreri associate professor of child and adolescent psychiatry, psychiatry and behavioral sciences research center, mashhad university of medical sciences, mashhad, iranدانشیار روان پزشکی کودک و نوجوان، مرکز تحقیقات روان پزشکی و علوم رفتاری، دانشگاه علوم پزشکی مشهد

Abstract

مقدمه: اختلال طیف اوتیسم از ناتوانی های عمده ی دوران کودکی است که زمینه ساز فشارهای روانی بسیاری برای کودک و خانواده می باشد. با توجه به تاثیر نامطلوب بسیاری که این اختلال بر سیستم خانواده دارد، دراین پژوهش سعی شده است تا بر مبنای مدل تحول یکپارچه ی انسان که رویکرد نوینی در درمان این اختلال است، درمانی خانواده-محور طراحی شود، در این درمان به منظور تقویت توانمندی های کودک، کارکرد خانواده به عنوان یک واحد کلی، هدف قرار می گیرد و اثربخشی آن در ترکیب با بازی­درمانی فلورتایم، بررسی می شود. روش­ کار: این مطالعه در چهارچوب یک طرح تک آزمودنی در طول 5 ماه روی 12 کودک 8-3 ساله ی مبتلا به اختلال طیف اوتیسم و خانواده های آن ها اجرا و اطلاعات در سه مرحله ی پیش­آزمون، پس­آزمون و پی­گیری جمع آوری شد. برای بررسی اثربخشی درمان از ابزار محقق ساخته ی کارکرد تحولی خانواده، پرسش­نامه ی سنجش هیجانی–کارکردی و پرسش­نامه ی تحول هیجانی– کارکردی استفاده شد. یافته­ ها: درصد بهبودی کارکرد تحولی خانواده در گروه درمان ترکیبی خانواده­محور به ویژه در حوزه های صمیمیت، جذب شدن، انضباط و تحول هیجانی-کارکردی کودکان نیز در سطوح خودتنظیمی، دلبستگی و مبادله ی دوسویه از 50 درصد بیشتر و میزان بهبودی از نظر بالینی معنی­دار بود. اندازه اثر درمان ترکیبی نیز بالاتراز 80/0 برآورد شد. نتیجه­ گیری: بنا بر نتایج درمان ترکیبی خانواده­محور می تواند اثربخشی بازی درمانی فلورتایم را افزایش دهد و به عنوان یک رویکرد درمانی اثربخش در درمان این اختلال استفاده شود.