رتبه‎بندی و خوشه‏بندی استان‎های کشور بر اساس شاخص‎های زیج حیاتی مناطق روستایی با استفاده از روش‎های چندمتغیره آماری

قدرت اله روشنایی، ghodratollah roshanaei modeling of noncommunicable diseases research center, dept. of biostatistics and epidemiology, school of public health, hamadan university of medical sciences, hamadan, iranگروه آمار زیستی و اپیدمیولوژی، مرکز تحقیقات مدل سازی بیماری‎های غیرواگیر، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران ملیحه صفری، maliheh safari student research center, school of public health, hamadan university of medical sciences, hamadan, iranمرکز تحقیقات دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی همدان، دانشکده بهداشت، همدان، ایران جواد فردمال، javad faradmal modeling of noncommunicable diseases research center, dept. of biostatistics and epidemiology, school of public health, hamadan university of medical sciences, hamadan, iranگروه آمار زیستی و اپیدمیولوژی، مرکز تحقیقات مدل سازی بیماری‎های غیرواگیر، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران منوچهر کرمی، manocher karami modeling of noncommunicable diseases research center, dept. of biostatistics and epidemiology, school of public health, hamadan university of medical sciences, hamadan, iranگروه آمار زیستی و اپیدمیولوژی، مرکز تحقیقات مدل سازی بیماری‎های غیرواگیر، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران زهرا کوسه لو، zahra kouselo student research center, school of public health, hamadan university of medical sciences, hamadan, iranمرکز تحقیقات دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی همدان، دانشکده بهداشت، همدان، ایران

Abstract(in Persian; no English abstract is available)

سابقه و هدف: آگاهی از وضعیت جامعه در ابعاد مختلف یکی از ضروریات برنامه‎ریزی است. ارزیابی و تعیین اولویت به مسئولین اجرایی کمک می کند تا نیازهای ضروری را سریع تر برآورد نمایند. با توجه به این که رتبه‎بندی و خوشه‎بندی استان‎ها با استفاده از متغیرهای مربوط به شاخص‎های سلامت زیج حیاتی مناطق روستایی انجام نشده است لذا هدف این مطالعه رتبه‎بندی و خوشه‎بندی استان‎ها بر اساس این شاخص‎ها است. مواد و روش ها: در این پژوهش ابتدا رتبه‎بندی استان‎های کشور بر اساس مجموعه‎ای از شاخص‎های زیج حیاتی مناطق روستایی که توسط وزارت بهداشت منتشر شده انجام شد. از روش‎های چندمتغیره تحلیل مولفه‎های اصلی و تحلیل عاملی برای رتبه بندی استان‎ها و برای تعیین استان‏های همگن از روش تحلیل خوشه‏ای استفاده شده است. تحلیل داده‎ها با نرم‎افزار spss16 و r3.1.1 انجام شد. یافته ها: 3 عامل‎ استخراجی شاخص مرگ و میر، شاخص‎ باروری و جمعیتی و شاخص عمل کردی بیش از 86 درصد تغییرات موجود در داده‎ها را بیان می کرد. نتایج رتبه‎بندی بر اساس عامل اول نشان داد که استان‎های خراسان جنوبی، خراسان شمالی و کردستان دارای وضعیت نامطلوب و مازندران و تهران درای مطلوب ترین استان‎ها بر اساس این شاخص بودند. نتایج تحلیل خوشه‎ای نیز استان‎های مشابه از نظر شاخص‎های بهداشتی و اجتماعی را در یک گروه قرار داد. نتیجه گیری: همان‎طور که نتایج این مطالعه نشان داد استان‎هایی که دارای وضعیت اقتصادی- اجتماعی مطلوب بودند عمدتاً استان‏های نزدیک به پایتخت و هم چنین دارای تبادلات فرهنگی و اجتماعی به لحاظ دارا بودن مکان‎های توریستی و گردشگری می‎باشند. لذا توسعه اقتصادی عادلانه‏تر و توجه به سایر مناطق دارای شرایط نامطلوب می‎تواند باعث رشد و توسعه شاخص‎های بهداشتی در کشور شود