ارزیابی تحمل به خشکی ژنوتیپ های مختلف گلرنگ تحت شرایط مزرعه
Abstract
تنش خشکی یکی از مهم ترین تنش های محیطی است که در بسیاری از مناطق جهان و به ویژه مناطق گرم وخشک باعث افت عملکرد گیاهان زراعی می شود. از بین دانه های روغنی سازگار با آب و هوای ایران، گلرنگ از جایگاه ویژه-ای برخوردار است و سازگاری خوبی در مناطق دارای کمبود آب دارد. این آزمایش به منظور ارزیابی تحمل به خشکی 64 ژنوتیپ گلرنگ در قالب طرح لاتیس ساده در دو شرایط رطوبتی عدم تنش و تنش در سال 91-90 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان واقع در لورک نجف آباد انجام شد. در این پژوهش صفات مورفولوژیک، فنولوژیک و زراعی شامل تعداد روز تا شروع گلدهی، تعداد روز تا 50 درصد گلدهی، تعداد روز تا رسیدگی، طول دوره زایشی، ارتفاع بوته، تعداد شاخه (انشعاب اصلی)، وزن هزار دانه، تعداد دانه در طبق، تعداد طبق در بوته، عملکرد دانه در بوته، عملکرد دانه در هکتار، عملکرد بیولوژیک در هکتار و شاخص برداشت اندازه گیری شد. نتایج تجزیه وازیانس مرکب در دو شرایط رطوبتی نشان داد که تنش خشکی موجب کاهش معنی داری برای تمامی صفات شده است. ضمن اینکه نتایج تجزیه واریانس بر اساس طرح لاتیس ساده نشان داد که ژنوتیپ ها درشرایط عدم تنش از لحاظ تمامی صفات به جزتعداد شاخه، تعداد طبق در بوته و شاخص برداشت اختلاف معنی داری داشتند، ولی در شرایط تنش ژنوتیپ ها برای کلیه صفات دارای اختلاف معنی داری بودند. در بررسی روابط صفات، نتایج رگرسیون مرحله ای و تجزیه مسیر در دو شرایط رطوبتی حاکی از آن بود که سه صفت تعداد طبق در بوته، تعداد دانه در طبق و وزن هزار دانه به ترتیب از اهمیت نسبی بیشتری در تعیین عملکرد دانه در هکتار برخوردار بودندکه می تواند در انتخاب غیر مستقیم برای عملکرد دانه در برنامه های اصلاحی مورد استفاده قرار گیرند. بر اساس تجزیه خوشه ای، 64 ژنوتیپ در دو شرایط رطوبتی عدم تنش و تنش به ترتیب در 4 و 3 گروه قرار گرفتند. در این مطالعه شاخص های تحمل به خشکی(sti) و شاخص میانگین هندسی تولید(gmp) به عنوان بهترین شاخص در حالت تنش خشکی انتخاب شدند. بر اساس شاخص sti ژنوتیپ های pi-258417، s6-697-307، pi-198844، 34-14-73، کردستان 47 وکردستان 5 به عنوان ژنوتیپ های گلرنگ متحمل به تنش خشکی معرفی شدند. کلمات کلیدی: گلرنگ، تنش خشکی، عملکرد دانه، شاخص تحمل به خشکی