بررسی عناصر سنگین و مسمومیت زا در کومه های سنگ باطله ی معدن مس سونگون
Abstract
چکیده کانسار مس پورفیری سونگون در 120 کیلومتری شمال شرق تبریز و 25 کیلومتری شمال ورزقان و در طول و عرض جغرافیایی 46 درجه و 43 دقیقه طول شرقی و 38 درجه و 42 دقیقه عرض شمالی قرار دارد. کانسارسازی مس پورفیری در سنگ های گرانودیوریتی به سن الیگومیوسن شکل گرفته و دارای 796 میلیون تن کان سنگ با عیار متوسط 76/0 درصد مس، 01/0 درصد مولیبدن، 2/2 گرم بر تن نقره و 17 میلی گرم بر تن طلا می باشد. به منظور ارزیابی اثرات زیست محیطی عناصر سمی در 700 میلیون تن باطله های سنگی معدن مس سونگون، تعداد 69 نمونه، مورد بررسی های ژئوشیمی سنگی قرار گرفتند. نمونه های باطله ی سنگی معدن مس سونگون، به سنگ های گرانودیوریتی شبیه هستند و از کوارتز، پلاژیوکلاز، پیریت، کالکوپیریت، کالکوسیت، کوولیت، کلسیت و اکسیدهای آهن تشکیل می شوند. میانگین و ضریب غنی شدگی به ترتیب، نقره: ppm 74/0 و 57/10، آرسنیک: ppm 31/48 و 84/26، طلا: ppm 03/0 و 8، بیسموت: ppm 8/1 و 85/13، کادمیوم: ppm 7/0 و 5/3، مس: ppm 10836 و 361، مولیبدن: ppm 104 و 104، سرب: ppm 16/42 و 37/3، رنیم: ppm 41/0 و 820، گوگرد: ppm 37526 و 150، آنتیموان: ppm 58/12 و 9/62، سلنیوم: ppm 34/9 و 8/186، تلوریم: 86/0 و 860، تالیم: ppm 5/1 و 33/3، اورانیوم: ppm 13/8 و 3، تنگستن: ppm 26/7 و 84/4 و روی: ppm 112 و 87/1 می باشد. افزودگی مس، مولیبدن، گوگرد، سلنیم، رنیم، تلوریم، آنتیموان، آرسنیک، نقره، بیسموت و طلا، قابل توجه است. میانگین کل خنثی سازی اسید حاصل از سنگ های آذرین منطقه، معادل حدود 30 کیلوگرم بر تن کربنات کلسیم می-باشد. سنگ های کربناتی که حدود 30 درصد سنگ های بستر باطله های سنگی را به خود اختصاص داده اند، توانایی خنثی سازی معادل 300 کیلوگرم بر تن کربنات کلسیم برای خنثی-سازی اسید را دارند. براساس 700 میلیون تن باطله ی سنگی معدن مس سونگون، می توان احتمالاً 59/7 میلیون تن مس، 73 هزار تن مولیبدن، 82/33 هزار تن آرسنیک، 81/8 هزار تن آنتیموان، 54/6 هزار تن سلنیم، 26/1 هزار تن بیسموت، 602 تن تلوریم، 518 تن نقره، 287 تن رنیم و 21 تن طلا را فرآوری نمود.