مبانی انسان شناسی نظام فرهنگی اسلام از دیدگاه قرآن کریم
Abstract
بحث از انسان و انسان¬شناسی قدمتی دیرینه دارد؛ زیرا انسان همواره در اندیشه شناخت ابعاد وجودی، فلسفه خلقت و جایگاه انسان در نظام هستی برای دستیابی به «چگونگی زیستن و بهتر زیستن» بوده است. از سویی فرهنگ، روش و شیوه زندگی مرسوم و عادت شده جامعه در عرصه-های گوناگون حیات اجتماعی است و آموزه¬های اجتماعی اسلام و خصوصاً قرآن کریم در متن آیات خود مبانی و شاخصه¬های آن را معرفی نموده است. در پاسخ به این پرسش که اصول و شاخصه¬های انسان¬شناسانه¬ای که قرآن کریم برای نظام فرهنگی جامعه اسلامی معرفی می¬کند کدامند؟ باید گفت که قرآن کریم در مواجهه با انسان، جهان¬بینی قرآنی را به عنوان اصل و مبدأ حرکت وجودی انسانی تعیین نموده و فلسفه آفرینش جهان را انسان و فلسفه آفرینش انسان را یقین و قرب الهی معرفی نموده است. قرآن کریم از روح، فطرت و اختیار، به عنوان مهمترین لوازم وجودی انسان در نیل به جامعه¬ای با فرهنگ قرآنی سخن به میان آورده و روابط او را در چنین اجتماعی بر اساس رابطه با خدا، خود، همنوع و محیط پیرامونی در مبانی همچون خداشناسی، انسان¬شناسی، جامعه-شناسی و جهان¬شناسی تعریف و تبیین نموده است. از دیدگاه قرآن کریم مهمترین شاخصه¬های انسان¬شناسانه نظام فرهنگی قرآنی عبارتند از: عدالت، ولایت، وحدت، انضباط اجتماعی، رشد محوری و آزادی و هویت قرآنی اجتماعی.