نظم فلسفی و اجتماعی در نگاه تعلیمی راوی مناظرات پروین اعتصامی
Abstract
رسالت اصلی بسیاری از متون ادبی آموزش و تعلیم و تربیت می باشد. این متون مسائل اخلاقی، مذهبی، فلسفی، اجتماعی و سیاسی را به شکل ادبی عرضه می کند. دیوان پروین اعتصامی از بهترین نمونه های آثار ادبیات تعلیمی می باشد که بیشتر مضامین اخلاقی و اجتماعی و فلسفی را در قالب مناظره به نظم کشیده است. این دیوان حاوی 106 مناظره می باشدکه گاهی یک گفتگوی یک جانبه و گاهی دارای دو طرف گفتگو می باشد که آن را از زبان انسان یا اشیاء یا حیوانات بیان می دارد. بیشتر این مناظرات حاوی نظم فلسفی یا اجتماعی و یا تلفیقی از این دو می باشد و راوی این مناظرات موضع گیری خود در برابر آنها با قبول و پذیرش و یا رد و دلخوری نشان می دهد. هدف پژوهش حاضر، تبیین نظم فلسفی و اجتماعی موجود در این مناظرات و موضع گیری راوی در برابر نظم می باشد. از میان کل مناظرات دیوان پروین اعتصامی، با بررسی 62 مناظره که دارای نظم هستند به بیان دیدگاه شاعر و هدف او از نظم موجود در مناظره پرداخته می شود. با توجه به اینکه راوی در برابر نظم فلسفی دارای دو موضع گیری می باشد. در مناظرهای: آئین آینه، گری? بی سود، گل و خار، گل و شبنم و...... سرنوشت و تقدیر را می پذیرد و آنرا مصلحت می داند. در مناظرهای: امید و نا امیدی، بر گ گریزان، تاراج روزگار سرنوشت و...... عجز و ناتوانی را در برابر تقدیر بیان می کند که چاره ای جز پذیرش آن نیست و مناظرهای: اشک یتیم، دزد و قاضی، مست و هوشیار، طفل یتیم......دارای نظم اجتماعی می باشند که در آنها راوی انتقاد و اعتراض خود را نسبت به شرایط موجود نشان می دهد. نخست مناظرات را از منظر نوع مواجهه-فلسفی و اجتماعی- با وضعیت موجود و موضع گیری راوی شعر تفکیک نموده سپس موضع گیری راوی شعر نیز، به مثاب? امری تعلیمی نسبت به آن منظرها مشخص خواهد شد.