سنجش ظرفیت های تاب آوری در مجموعه ی شهری قزوین

نویسندگان

  • زینب عادلی دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
  • هاشم داداش پور دانشیار، برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده

در سال‏های اخیر، مطالعه درباره‏ ی مفاهیم تاب‏ آوری در مقیاس‏های شهری و منطقه‏ ای توجه ویژه‏ای را به خود جلب کرده است، هرچند سطح و تعداد این مطالعات در مقیاس شهری بیش از مطالعات انجام ‏شده در مقیاس‏های بالاتر است. از این رو، خلأ این دسته از مطالعات در حوزه‏ ی مطالعات منطقه‏ ای نمایان است. به‏ ویژه در کشور ایران، با وجود برخی مطالعات در زمینه‏ ی متون نظری در مقیاس شهری، هنوز مطالعه‏ ی عمیق و جامعی بر روی مفهوم تاب‏ آوری در بعد منطقه ‏ای صورت نپذیرفته است. هدف اصلی مقاله ارزیابی و مقایسه‏ ی مقادیر شاخص ‏های ابعاد مختلف تاب‏ آوری منطقه‏ ای در سطح مجموعه‏ ی شهری قزوین با حد بهینه‏ ی مقادیر این شاخص‏ها در سطح جهانی است. به منظور تعریف حد بهینه در این پژوهش، چنین فرض شد که مقدار عددی هر شاخص در مناطقی در سطح جهان را که تا کنون در آن‏ها بحران‏های متعددی اتفاق افتاده که در برابر آن تاب‏ آور بوده‏ اند (نظیر ژاپن و کالیفرنیا) می ‏توان حد بهینه‏ ی تاب‏ آور بودن هر شاخص در نظر گرفت. روش تحقیق مقاله توصیفی ـ تحلیلی ـ تطبیقی است. در این راستا، پس از مروری بر متون نظری و تجربی حاکم بر تاب‏ آوری، به ارائه‏ ی مدلی مفهومی برای ارزیابی میزان تاب‏ آوری در سطح مناطق پرداخته شد. آن‏گاه، با تعریف معیارها و شاخص‏ها در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، نهادی و کالبدی ـ فضایی، میزان تاب‏آوری در مجموعه‏ی شهری قزوین با حد بهینه‏ی آن‏ها مقایسه شد. داده‏ها از طریق سالنامه‏های آماری و طرح مصوب مجموعه‏ی شهری قزوین و اطلاعات حاصل از سرشماری ژاپن و کالیفرنیا، که در مقالات مشابه آمده است، جمع‏آوری شد. در مورد معیارهای نهادی ـ اجتماعی (سرمایه‏ی اجتماعی)، 384 پرسشنامه به صورت تصادفی ساده توزیع و درصد آن‏ها محاسبه شد. نتایج یافته‏ها حاکی از آن است که در بین ابعاد مختلف تاب‏آوری، مجموعه‏ی شهری قزوین به لحاظ ابعاد نهادی (با 48 درصد فاصله از حد بهینه) و سپس ابعاد کالبدی ـ فضایی (با 45 درصد فاصله از حد بهینه) وضعیت نامناسب‏تری دارد. در بین شاخص‏ها نیز، به غیر از دو شاخص «جمعیت زنان» و «جمعیت بالای 65 و زیر 6 سال»، از بعد اجتماعی و «مساحت مراکز اشتغال در بخش صنعت و کشاورزی» از بعد کالبدی ـ فضایی باقی شاخص‏ها از حد بهینه پایین‏تر است. اما در این میان، شاخص «نسبت تخت‏های بیمارستان به جمعیت» مربوط به بعد تاب‏ آوری کالبدی ـ فضایی، «سرمایه‏ ی اجتماعی» از بعد تاب‏ آوری اجتماعی، «مساحت مراکز کسب‏ وکار بزرگ‏ مقیاس» از بعد تاب‏ آوری اقتصادی و شاخص «عملکرد نهادی» از بعد تاب‏ آوری نهادی وضعیت نامناسب‏تری دارند و باید در اولویت برنامه‏ ریزی قرار گیرند.

برای دانلود باید عضویت طلایی داشته باشید

برای دسترسی به متن کامل این مقاله و 10 میلیون مقاله دیگر ابتدا ثبت نام کنید

ثبت نام

اگر عضو سایت هستید لطفا وارد حساب کاربری خود شوید

منابع مشابه

بررسی وضعیت تاب آوری محله های شهری در برابر زلزله

با افزایش تعداد وقوع مخاطرات طبیعی و صدمات ناشی از آنها، امروزه دیدگاه­ها و نظریه­های مدیریت سوانح به دنبال ایجاد جوامع تاب‌آور در برابر مخاطرات طبیعی هستند و تاب‌آوری به عنوان راهی برای تقویت جوامع با استفاده از ظرفیت­های آن‌ها مطرح است. هدف پژوهش حاضر بررسی وضعیت تاب­آوری محله­های شهری در برابر مخاطره زلزله است که با روش توصیفی- تحلیلی و استفاده از آزمون T تک نمونه­ای و مدل الکتر به منظور تجز...

متن کامل

ارزیابی تاب آوری لرزه ای زیرساخت های شهری

برای غلبه بر اثرات منفی یک فاجعه، ساختمان ها و زیر ساخت ها و به طور کلی تر جوامع، باید رفتاری ارتجاعی داشته باشند. به عنوان تجسمی از مفهوم تاب آوری، تاب آوری لرزه ای به توانایی یک سیستم برای کاهش شانس لرزش، جذب این لرزش و ریکاوری سریع سازه بعد از آن گفته می شود. تاب آوری سازه ها، رویکرد اولیه اش را از یک مفهوم عمومی تر و وسیع تر بدست آورده است و در ادامه آن مسائل مهندسی فرموله شده اند. کمی سازی...

متن کامل

سنجش و ارزیابی میزان تاب آوری کالبدی اجتماع های شهری در برابر زلزله (مطالعۀ موردی: محله های شهر تهران)

امروزه خسارت‌های فراوان مخاطره‌های طبیعی و انسانی به محیط و کالبد شهرها موجب شده است که مفهوم تاب‌آوری برای کاهش آثار سوانح، به حوزه‌ای مهم در عرصة مدیریت بحران تبدیل شود. این پژوهش کاربردی است و با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، با هدف شناسایی شاخص‌ها و عوامل مؤثر بر تاب‌آوری کالبدی محله­های شهری، سنجش و ارزیابی میزان تاب‌آوری کالبدی در محله­های منتخب شهر تهران و ارائة چارچوبی برای سنجش میزان ...

متن کامل

سنجش و ارزیابی تأثیر سبک زندگی بر میزان تاب آوری شهری (مطالعه ی تطبیقی: محلات قیطریه و شکوفه ی شمالی در مناطق 1 و 19 تهران)

سبک‌های زندگی به عنوان محصول اجتماعی، اقتصادی، نهادی و سیاسی با توجه به تغییرات فرهنگی، دارای نوعی آسیب‌پذیری هستند. بنابراین ارتقاء تاب‏آوری اجتماعات، با استفاده از ظرفیت آنها به شکل سازگاری، به عنوان اصلی برای کاهش آسیب‌ها دارای اهمیت است. این پژوهش با هدف سنجش میزان تاب‌آوری و ارتباط آن با سبک زندگی، با روش پیمایشی- تحلیلی و مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای اقدام به جمع‌آوری اطلاعات از ساکنان مح...

متن کامل

سنجش و ارزیابی تأثیر سبک زندگی بر میزان تاب آوری شهری (مطالعه ی تطبیقی: محلات قیطریه و شکوفه ی شمالی در مناطق 1 و 19 تهران)

سبک‌های زندگی به عنوان محصول اجتماعی، اقتصادی، نهادی و سیاسی با توجه به تغییرات فرهنگی، دارای نوعی آسیب‌پذیری هستند. بنابراین ارتقاء تاب‏آوری اجتماعات، با استفاده از ظرفیت آنها به شکل سازگاری، به عنوان اصلی برای کاهش آسیب‌ها دارای اهمیت است. این پژوهش با هدف سنجش میزان تاب‌آوری و ارتباط آن با سبک زندگی، با روش پیمایشی- تحلیلی و مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای اقدام به جمع‌آوری اطلاعات از ساکنان مح...

متن کامل

ذخیره در منابع من

ذخیره در منابع من ذخیره شده در منابع من

{@ msg_add @}

  با ذخیره ی این منبع در منابع من، دسترسی به آن را برای استفاده های بعدی راحت تر خواهید کرد

دانلود متن کامل

برای دسترسی به متن کامل این مقاله و 10 میلیون مقاله دیگر ابتدا ثبت نام کنید

ثبت نام

اگر عضو سایت هستید لطفا وارد حساب کاربری خود شوید


عنوان ژورنال:

دوره 4  شماره 2

صفحات  73- 84

تاریخ انتشار 2016-02-01

با دنبال کردن یک ژورنال هنگامی که شماره جدید این ژورنال منتشر می شود به شما از طریق ایمیل اطلاع داده می شود.

میزبانی شده توسط پلتفرم ابری doprax.com

copyright © 2015-2021