محمدعلی عبداللهی
دانشیار گروه فلسفه دانشگاه تهران پردیس قم
[ 1 ] - دیدگاه راسل دربارۀ استقرا
معضل استقرا از مهم‌ترین و دشوارترین مسائل فلسفی است که با حل آن بسیاری از معضلات فلسفی حل می‌شوند و استنتاج‌های علمی توجیه‌پذیر می‌شوند. برتراند راسل، یکی از فیلسوفان بزرگ تحلیلی قرن بیستم، تلاش کرده است معضل استقرا را حل کند. از نظر راسل معضل استقرا پرسش از چگونگی توجیه احکام کلی، قوانین علّی، و معرفت غیر مستقیم است. او توسل به اصل یک‌نواختی طبیعت را برای حل این معضل کافی نمی‌داند؛ از نظر او چارۀ…
[ 2 ] - کناتوس و نسبت آن با اخلاق اسپینوزایی
کناتوس (قانون صیانت ذات) نوعی تلاشِ ذاتی است که موجودات به‌وسیلۀ آن در صیانت از هستی خود می‌کوشند. اسپینوزا پس از تبیین کناتوس و توجیه مسئلۀ خودویرانگری (خودکشی)، بسیاری از مفاهیم رایج سنت ماقبل خویش را انکار می‌کند و پس از معنابخشی متفاوت، آنها را با آموزۀ کناتوس بازخوانی و بازتعریف می‌کند. اسپینوزا با انکار تفسیر غایت‌شناسانه (Teleological) از حوادث عالم، تبیین غیرغایت‌شناختی از آنها را با مفهوم…
[ 3 ] - مسئله زبان خصوصی
مسئلۀ زبان خصوصی، بحثی است مرتبط به قلمرو معرفت‌شناسی و فلسفۀ ذهن که نخستین‌بار ویتگنشتاین وارد بافت مطالعاتی فلسفه کرد. او در کتاب مهم تحقیقات فلسفی (1953) بر نبود امکان آن استدلال اقامه کرد. به‌اعتقاد ویتگنشتاین متأخر، نظام‌های فلسفی پیشین اعم از عقل‌گرایی، تجربه‌گرایی، ایدئالیسم و حتی اتمیزم منطقی به‌گونه‌ای مسئلۀ حصول معرفت را تبین می‌کردند که مستلزم قول به زبان خصوصی بود. زبان خصوصی، طبق تعر…
[ 4 ] - متافیزیک زمان (نقد و بررسی استدلال مک‌تاگارت بر واقعی نبودن زمان)
«زمان» یکی از دشوارترین و پیچیده‌ترین موضوعات فلسفی است. برخی زمان را واقعی‌ترین امور و برخی آن را موهوم دانسته‌اند. مک‌تاگارت از جمله افرادی است که واقعی بودن زمان را رد می‌کند. استدلال مک‌تاگارت بر واقعی نبودن زمان، یکی از مشهورترین استدلال‌ها در فلسفۀ زمان است. بیشتر بحث‌های اخیر در حوزۀ مابعدالطبیعۀ زمان متأثر از این استدلال‌اند. به اعتقاد مک‌تاگارت، لحظات و رویدادها به دو صورت در زمان منظم و…
[ 5 ] - واقعیتهای نهادی از دیدگاه جان سرل
برخی از فیلسوفان تحلیلی معاصر در یک تقسیمبندی کلی واقعیتها را به دو گونۀ طبیعی و نهادی تقسیم میکنند. ویژگی اصلی واقعیتهای نهادی این است که متقوم به اعتبار جمعی انسانها است. این واقعیتها عموماً از صورتبندی قواعد قوامبخش یعنی «X در بافت C، بهعنوان Y محسوب می‌شود» تبعیت میکنند. وجود چنین واقعیتهایی پرسشهای مهمی را برای فیلسوفان پدید آورده است: چگونه ممکن است واقعیتی صرفاً به واسطۀ اعتبار انسانها عینیت…
[ 6 ] - سرمایة اجتماعی و عنایت الهی
انسان در دورة معاصر اهمیت مفاهیم اجتماع و جماعت را هم به لحاظ نظری و هم به لحاظ عملی درک کرده است. اجتماع انسانی نه‌تنها سرمایه‌ای برای رفع نیازها بوده، بلکه محور عنایت الهی است. این مسئله به‌طور مکرر در روایات بیان شده است. چه رازی در جماعت است که منشأ عنایت الهی است؟ نخست، مفهوم جامعه با مفهوم اجتماع متفاوت است؛ دوم، اجتماع انسانی دست‌کم بر پایة دو امر بسیار مهم مورد توجه خداوند است: الف) اجتما…
[ 7 ] - چگونگی امکان معرفت از دیدگاه علامه طباطبایی و کانت
کانت فیلسوف شهیر آلمانی در کتاب دوران‌سازش، نقد عقل محض، کوشیده است شرائط امکان معرفت کلی و ضروری را به دست دهد و در پی آن مرزهای دانستن را مشخص کند. از نظر کانت، حکم تالیفی پیشینی تنها زمانی امکان می‌پذیرد، که صورت‌های محض زمان و مکان، تمثلات داده‌شده در شهود را متعین کنند. او تلاش می‌کند نشان دهد شرط صدور حکم تجربی عینی، اطلاق صورت‌های محض فاهمه و مقولات 12گانه بر شهودهایی است که به تعینات زمان…
[ 8 ] - ویتگنشتاین، معجزه وجود، حیرت و مواجهه با زبان
شاید نخستین چیزی که هر پژوهش‌گر فلسفه دربارۀ ویتگنشتاین می‌آموزد این واقعیت باشد که او در طول دوران تفکر خود دو رهیافت مختلف راجع به زبان ارائه کرده است، که بر همین اساس در این‌که او را فیلسوف زبان (به معنای فیلسوفی که دغدغۀ اصلی او تحلیل و ایضاح زبان است) بخوانند تردید روا نمی‌دارند. اما مسأله‌ای اساسی که در این میان مغفول مانده آن ضرورت بنیادی است که ویتگنشتاین را ناچار می‌کند به پرسشِ ز…
Co-Authors