تأثیر قصاید خاقانی بر غزلیّات او
Abstract
اشتهار خاقانی به قصیده سرایی و گرایش ذوق و قریحه ی او به قالب قصیده موجب شده است تا غزلیاتش در زیر سایه ی سنگین قصایدش مغفول بماند. حال آنکه وی درغزل شاعری صاحب سبک و از حلقه های زنجیره ی تکامل غزل به شمار می آید. نقش وی در تکامل غزل تا آنجاست که شاعران بزرگی چون مولانا، سعدی و به خصوص حافظ تحت تاثیر او بوده اند. غزل سرایی شیوه ی خاص خاقانی نیست. تمایل دستگاه فکری وی به قصیده موجب شده است تا وی در سرودن غزلیات تحت تاثیر قصاید و عادات قصیده سرایی قرار بگیرد و غزل هایی بسراید که قصیده گونه است. به همین دلیل است که زبان غزل وی کاملا هموار نشده و دارای فراز و نشیب است. غزل زبان گویای عواطف و هیجانات درونی شاعر است. بنابراین با تکلف سازگار نیست. تعلق خاطر خاقانی به قصیده سرایی باعث می شود که گاهی تکلفاتی که متناسب قصیده است در غزل او وارد شود. وی از نظر زبان؛ ( به کارگیری تعابیر و الفاظ خشن، استفاده ازتعابیری که برگرفته از خوی قصیده سرایی است، استفاده از مصطلاحات لغوی، استفاده از تعابیری که از ارکان قصیده به شمار می آید، استفاده ی بی رویه از اصطلاحات علمی از قبیل طب، نجوم و... ) محتوا؛ (حال و هوای تغزل در غزل، مدح در غزل، مرثیه در غزل، استفاده از مضامین رایج در قصیده و... ) شکل؛ ( تعداد ابیات زیاد در غزل، به کارگیری ردیف های طولانی و قوافی دشوار، شریطه در غزل و... ) و زیباشناسی ( استفاده از تشبیهات وتصاویری که لطیف نیستند، استفاده از اوزان نامطبوع عروضی، استفاده ی بی رویه از صنایع بدیعی از قبیل ترصیع و موازنه، رد الصدر الی العجز و فروعات آن، التزام، حسن طلب و... ) تحت تاثیر عادات قصیده سرایی قرار گرفته است.