استقرارها و جوامع پیش از تاریخی همواره تحت تأثیر عوامل جغرافیای به عنوان عواملی مهم شکل گرفته، گسترش یافته و گاه به انحلال کشیده شده اند. جغرافیا و اقلیم، بویژه در مناطق کوهستانی، چون زاگرس تأثیرات بسزایی بر نحوه زیست اجتماعات انسانی و نیز زیست بوم آنها ایفا نموده است. زاگرس پهناور علارغم ویژگی های یکسان، از متغیرهای ناهمسانی نیز برخوردار است. دره ها و دشت های حاشیه شرقی زاگرس مرکزی بخشی از محد...

در پای گوسفند، در نقطه‌ای که در آناتومی انسان «کشکک» و به زبان عامیانه «قاپک» نامیده می‌شود، استخوانی است با ساختمان و شکلی مخصوص به نام قاپ که صرفنظر از پستی و بلندی‌های مختلف آن، حجمی است شبیه یک مکعب مستطیل، که بازی با آن تحت عنوان «قاپ‌بازی» معروف شده است. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از مدارک دست اول باستان‌شناسی و مردم‌شناسی، سیر تحول قاپ‌بازی را از آغاز استقرار در روستاها...

شاید بتوان گفت که الکل و فرآورده‌‌های حاوی این ماده قدیمی‌‌ترین و شایع‌‌ترین ماده مورد سوءمصرف در جهان هستند. سابقه استفاده از مشروبات الکل با هدف ایجاد لذت یا به بهانه بهبود بیماری‌‌ها حداقل به دوره نوسنگی در ده‌‌ها هزار سال قبل بر می‌‌گردد (پاتریک، 1952). جالب این که بر اساس شواهدی که در تپه حاجی‌‌فیروز شهر کنگان به دست آمده، اولین شواهد استفاده از مشروبات الکلی نیز در منطقه خاورمیانه از جمله...

دیوار پشت‌بند به عنوان یک سازة بنایی، نقش مهار نیروی رانشی دیوار اصلی را به عهده دارد. این عنصر معمارانه از سالیان دور، در بناهای مسکونی و غیرمسکونی، به شیوه‌ها و انواع مختلف استفاده شده است. در این راستا شواهد باستان‌شناسی، تنها شاخص معتبری هستند که می‌توان با رجوع به آنها از پیشینة دیوارهای پشت‌بند به صورت ضمنی آگاه شد. اینکه اولین‌بار در چه بنایی و کجا استفاده شده مشخص نیست، درجایی هم به صرا...

در پای گوسفند، در نقطه ای که در آناتومی انسان «کشکک» و به زبان عامیانه «قاپک» نامیده می شود، استخوانی است با ساختمان و شکلی مخصوص به نام قاپ که صرفنظر از پستی و بلندی های مختلف آن، حجمی است شبیه یک مکعب مستطیل، که بازی با آن تحت عنوان «قاپ بازی» معروف شده است. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از مدارک دست اول باستان شناسی و مردم شناسی، سیر تحول قاپ بازی را از آغاز استقرار در روستاها...

طی بهار 1389 دره کُران بُزان با هدفِ کشف و شناسایی محوطه های باستانی و مطالعه چشم انداز فرهنگی آن مورد بررسی قرار گرفت. دره کُران بُزان دره طویل و باریکی است که در مرکز کوهستان های زاگرس واقع گردیده و شامل بخش هایی از غرب استان لرستان و بخش هایی از شمال شرقی استان ایلام در زاگرس مرکزی است. این دره به واسطه جریان رودخانه سیمره و پتانسیل های سرشار زیست محیطی قابلیت های فراوانی به ویژه در دوره پیش از ت...

رقص پدیده ای فرهنگی است و در میان تمامی فرهنگ ها در همه ادوار تاریخی موجو د بوده است. اما دوران مس و نوسنگی ایران یا به عبارت مورد نظر این پژوهش دوران روستانشینی آغازین رقص و نقش مایه های رقص جایگاهی ویژه دارد. تفریباً از تمامی محوطه های باستانی این دوره نقش مایه رقص بدست آمده که گواهی بر اهمیت و جایگاه رقص در آن دوران دارد. در این پژوهش سعی شده است با مطالعه زمینه های اجتماعی-فرهنگی و اعتقادی ...

در سرزمین ما بنابر مدارک باستان شناسی و مفاهیم اساطیری پرستش اصل مادینه هستی و بزرگ مادر اولیه سابقه کهن دارد و هنرمندانی که در فرهنگهای پیش از تاریخ به پیکره های زنانه شکلهای خاص و پرمعنا بخشیده اند وسیله و سخنگوی روح زمانه خود بودند. دراین پروژه به بررسی موضوع (نشانه شناسی پیکره ی زنان در هنر ایران باستان) پرداخته از جمله نگاهی به علم نشانه شناسی و سپس به بررسی هنر پارینه سنگی ، نوسنگی و ن...

با گذشت بیش از یک قرن از شرو ع فعالیتهای باستان شناسی به صورت علمی در ایران، استان های شمالی در آغاز مورد توجه قرار گرفتند، اما پس از کوتاه زمانی این مناطق تا حد زیادی به فراموشی سپرده شدند و اطلاعات پیرامون فرهنگ های پیش از تاریخ این مناطق اندک و ناشناخته مانده است. در دهه 80 شمسی فعالیت های باستان شناسی در غرب مازندران توسط باستان شناسان ایرانی بصورت علمی و هدفمند انجام شد، و مهمترین آن حفاری...

مخروط افکنه ورامین که شرایط مساعد زیست بوم آن مرهون شعب جاجرود است، بخشی از منطقه گسترده مرکز فلات ایران می باشد که از دیرباز مورد توجه انسانها بوده است. خاک ورامین در اثر رسوبات جاجرود آنچنان حاصلخیز است که پیشه غالب مردمان این ناحیه کشاورزی بوده و بدلیل مرغوبیت این خاک، سفال نیز از اواخر دوره روستانشینی اولیه (نوسنگی) یکی از مصنوعات اصلی و خوش ساخت بومیان بوده است. روستای احمدآباد وسط که به د...