تبیینی از چیستی نظریه و چگونگی نظریه پردازی تربیتی و نقد آن بر اساس واقع گرایی صدرایی

بحث از چیستی نظریه ی تربیتی و روش نظریه پردازی در تربیت، از مهم ترین مسائل در فلسفه ی دانش تربیتی است. پژوهش حاضر به تبیین دیدگاه های ولفگانگ برزینکا و ویلفرد کار به عنوان دو فیلسوف تربیتی که به بررسی تفصیلی چیستی نظریه ی تربیتی پرداخته اند، اهتمام می ورزد. نقد و تحلیل دیدگاه های این دو اندیشمند درباره ی نظریه ی تربیتی و نظریه پردازی در تربیت، با نقد مبانی آنها در فلسفه ی علوم اجتماعی و انسانی انجام می پذیرد. نقطه ی اتّکا در این نقد مبنایی، اصول و قواعد واقع گرایی صدرایی (به عنوان نوعی واقع گرایی پیشرفته و انتقادی) است. به باور برزینکا، نظریه های تربیت به سه دسته ی کلّیِ نظریه های علمی، نظریه های فلسفی و نظریه های عملی تقسیم می شوند که هر یک از این دسته ها، ویژگی ها و ملاک های ارزیابی ویژه ی خود را دارا هستند. ویلفرد کار نیز معتقد است نظریه ی تربیتی به منظور حلّ مسائل تربیت که همیشه مسائلی عملی هستند، صورت بندی می شود و به همین خاطر، در عمل و به وسیله ی عمل تدوین شده و مورد ارزیابی قرار می گیرد. دیدگاه برزینکا، بر نوعی تجربه گرایی تعدیل یافته استوار است که معرفت تجربی را آرمانِ هرگونه شناخت می داند، همان گونه که دیدگاه ویلفرد کار نیز مبتنی بر رویکرد نظریه ی انتقادی است که علاوه بر وابسته به زمینه دانستن هرگونه شناخت و انکار شناخت عینی، ملاک صدق و حقیقت یک ادّعای معرفتی را اجماعِ گفتمانی بر آن ادّعا می داند. این پژوهش با بررسی مهم ترین رویکردهای رایج در فلسفه ی علوم اجتماعی (تجربه گرایی، تفسیرگرایی و نظریه ی انتقادی)، آشکار می سازد که بر اساس واقع گرایی صدرایی، تمامی این رویکردها از ارائه ی روایتی معتبر و قابل اتّکا از شناخت ناتوانند و مقصد نهایی همه ی آنها، شکّاکیت است. بر این اساس، دیدگاه های برزینکا و کار درباره ی چیستی نظریه ی تربیتی نیز به خاطر ابتنا بر تجربه گرایی و نظریه ی انتقادی، دچار مشکل شکّاکیت شده و راه به معرفت و دانش نمی برند.