سنخ شناسی وتبیین تحول گفتمان در گزارش واقعه کربلا

در فاصل? زمانی قرن چهارم تا دهم ه‍. ق، در منطق? وسیعی که به عنوان جغرافیای فرهنگی ایران شناخته شده و مهم ترین شاخص? آن، رواج زبان فارسی بود، نگاشته ها و سروده های فراوانی دربار? واقع? کربلا پدیدار شد که هر یک به گونه ای، به ثبت یا انعکاس رویداد مذکور پرداخته بودند. این تعدد و تنوع نگارشی، به شکل گیری گفتمان های چندگانه ای در گزارش واقع? کربلا انجامید که مهم ترین آنها، چهار گفتمان تاریخی عاطفی، عرفانی و ماورایی و مهم ترین جنب? قابل تأمل آن، تحولات پدیدار شده در گفتمان های مذکور، طی ادوار چهارم تا دهم ه‍. ق بود. به منظور شناخت دقیق ابعاد تحولات یاد شده، مفاهیم مندرج در گزارش های مورد بررسی، با بهره گیری از روش تحلیل محتوا و با تکیه بر تجزیه زبانی (واژه ها، اصطلاحات، عبارات، و جملات) کمّی سازی (سنجش آماری) شده و نتایج حاصل، در چهارشاخص زمان، مذهب، نوع متن و پایگاه اجتماعی نویسندگان و پدیدآورندگان، تبیین و تحلیل گردید. تحلیل زبانی مذکور، توأم با تحلیل تاریخی (بررسی برخی از مهم ترین عوامل تاریخی موثر در تحولات موردنظر) نشان داد که طی قرون یاد شده، تمایل به گفتمان های غیرتاریخی، روند صعودی نسبتاً پیوسته ای را طی کرده که در این خصوص، دو گفتمان عاطفی و ماورایی، بیشترین میزان محبوبیت را به خود اختصاص داده اند. این روند، دربار? گفتمان عاطفی، به هژمونیک (مسلط) شدن آن در پایان قرن نهم و آغاز قرن دهم، در گفتمان گزارش های فارسی واقع? کربلا انجامید.