بررسی ساخت های گویشی فعل در گونه های مرکزی، جنوبی و سیستانی با نگاهی به گونه هروی و ماوراءالنهری

زبان های ایرانی و بویژه زبان فارسی با توجه به گستردگی حوزه جغرافیایی رواج آن، در طول تاریخ با شرایط جغرافیایی و اجتماعی مختلفی منطبق شده است. مطابق با این شرایط، تغییرات گوناگون آوایی، صرفی، نحوی و معنایی نیز در زبان ها و گویش های ایرانی کهن به وجود آمده، سبب شکل گیری گویش های ایرانی و گونه های زبان فارسی نو شده است. اما اطلاعات و پژوهش های اندکی در زمینه گویش شناسی کهن فارسی وجود دارد و این اطلاعات اندک نیز بیشتر در زمینه ویژگی های لغوی و آوایی بوده است و کمتر به تفاوت های گویشی در سطح صرف و نحو زبان پرداخته اند. در صورتی که نکته های فراوان و راه گشایی در حوزه دستور (صرف و نحو) وجود دارد که به نظر می رسد ملاک های قطعی تری برای تعیین حوزه های گویشی فارسی کهن به دست می دهد و نکات مبهمی را در زمینه دستور تاریخی روشن می نماید. در این رساله سعی بر این بوده است تا با بررسی متون کهنی که ویژگی های یک گونه یا گویش را در خود حفظ کرده اند، ساخت های فعلی نادری را که تنها در گونه یا گویشی خاص به کار رفته اند، استخراج و معرفی کنیم. در این پژوهش تأکید اصلی بر متون فارسی- عبری (متونی که به زبان فارسی و خط عبری به نگارش درآمده اند) بوده است. این متون اغلب در جنوب غربی و شمال شرقی ایران نوشته شده اند؛ به همین دلیل ساخت های فعلی ای نیز که معرفی می شوند مربوط به همین نواحی هستند. در صورت لزوم و در مواردی که اشتراکی بین ساخت های فعلی موجود در متون فارسی- عبری و این ساخت ها در متون فارسی- عربی مشاهده می شود شواهد متون فارسی- عربی نیز نقل شده، مورد بررسی قرار گرفته اند.