پاسخ های فیزیولوژیکی برخی ارقام زیتون به تنش خشکی

تنش خشکی یکی از مهم ترین فاکتورهای محیطی محدود کننده توسعه کشت زیتون در ایران است. اگرچه زیتون گیاهی متحمل به خشکی است با این حال، تنوع ژنتیکی بالایی در بین ارقام مختلف آن وجود دارد. به منظور بررسی اثر تنش خشکی بر رشد برخی از ارقام زیتون، آزمایشی به صورت فاکتوریل شامل تیمار تنش خشکی در سه سطح شاهد، تنش ملایم و تنش شدید (90، 55 و 35 درصد ظرفیت زراعی) و رقم در 12 سطح در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار روی نهال های یک ساله زیتون اجرا گردید. نتایج نشان داد که تنش خشکی تاثیر معنی داری بر کلیه صفات اندازه گیری شده به جز فعالیت آنزیم پراکسیداز بافت برگ و ریشه و محتوای مالون دی آلدهید داشت. پارامترهای نسبت وزن خشک ریشه به اندام های هوایی، محتوای پرولین و کربوهیدرات های محلول در شرایط تنش خشکی نسبت به شاهد، افزایش یافت و درصد رشد نسبی، پارامترهای روابط آبی و تبادلات گازی در تیمارهای تنش، کاهش یافتند. تنوع ژنتیکی قابل توجهی بین ارقام مشاهده شد. بر اساس نتایج بدست آمده، ارقام میشن، کنسروالیا و سویلانا نسبت به سایر ارقام دارای تحمل بیشتری به تنش خشکی بودند. رقم آربیکن کاهش رشد زیادی در شرایط تنش نشان داد و هدایت روزنه ای و تعرق پایینی داشت، اما نسبت وزن خشک ریشه به اندام های هوایی و محتوای پرولین که از مکانیسم های تحمل به تنش می باشند، در این رقم در شرایط تنش نسبت به شاهد افزایش قابل توجهی یافت. تنش خشکی بر فعالیت آنزیم پراکسیداز برگ و ریشه و محتوای مالون دی آلدهید تاثیر معنی داری نداشت که احتمالا به دلیل عدم وقوع تنش اکسیداتیو ناشی از خشکی باشد. به منظور ارزیابی کمی تحمل به خشکی ارقام مورد مطالعه، شاخص های مقاومت به خشکی شامل شاخص تحمل به تنش (sti)، شاخص حساسیت به خشکی (ssi)، شاخص تحمل (tol)، میانگین بهره وری (mp)، میانگین هندسی بهره وری (gmp) و میانگین هارمونیک (harm) بر اساس صفت درصد رشد نسبی در شرایط شاهد و تنش شدید محاسبه شد. بر اساس شاخص ها و تجزیه به مولفه های اصلی، ارقام میشن، کنسروالیا و سویلانا با پتانسیل رشد در شرایط شاهد و پایداری رشد در شرایط تنش جزو ارقام متحمل به خشکی محسوب شدند. مطابقت نسبتاً زیادی بین ارزیابی ارقام بر اساس شاخص های محاسبه شده و سایر صفات مورد مطالعه وجود دارد.