ارزش ها و ضدّ ارزش ها در روایات امام صادق ( علیه السلام )

چکیده: مقوله ی تربیت و اخلاق مداری، از جایگاه ویژه ای در سعادت دنیوی و اخروی بشر برخوردار است. از این رو هر انسان طالب حقّی، با آگاهی از مجموعه ی بایدها و نبایدهایی که در تعالیم وحیانی در این زمینه بیان شده و سپس عمل به باید ها و ترک نبایدها؛ به کمال مطلوب وصول یافته و از انحراف از مسیر حق مصون خواهد بود. در این راستا، بازخوانی نصوص دینی، ضمن توجّه به لایه های معنایی این متون مقدّس و نیز در نظر داشتن تأثیر عواملی چون: زمان، مکان، میزان تعلیم و تربیت مخاطب و دیگر قواعد و ساز وکارهای معناشناختی که متن در آن شکل گرفته، راه گریزی است از تحیّر و سردرگمی در شناخت و تمییز ارزش ها. امّا با توجّه به کثرت روایات أئمه ی معصومین (علیهم السلام) در این زمینه که در قالب یک پایان نامه نخواهد گنجید؛ در این پژوهش تنها باز خوانی روایات امام صادق (ع) از روزنه ی ارزش ها و ضدّارزش ها برای بازسازی اندیشه و رفتار دینی مورد عنایت خواهد بود. براساس اعتقاد تشیّع، معصوم عقل کل است و اوامر و منهیات او عین اوامر و منهیات عقل است. لذا در این سیر تحقیق، با این پیش زمینه که " ارزش "، عبارت است از آنچه که امام جعفر صادق ( علیه السلام ) بدان عمل نموده یا زبان در مدح آن گشوده و یا وعده ی نیکویی نسبت به آن داده است. هم چنین " ضد ارزش "، شامل مواردی است که امام در قول یا فعل به نوعی بیزاری خود را نسبت به آن اعلام نموده و یا وعده ی عذاب بر آن داده است؛ به مطالعه و بررسی تک تک روایات مجموعه ی 22 جلدی روایات امام ششم( علیه السلام ) به نام مسند الإمام الصادق ( علیه السلام ) نوشته ی عزیز الله عطاردی از ابتدا تا انتها - با صرف نظر از روایات فقهی و هر آنچه که در غایت طرح این رساله نمی گنجد – می پردازیم.و سپس با دسته بندی مجموعه ی ارزش ها و ضدّارزش ها از منظرهای گوناگون(فردی و اجتماعی پراهمیّت و کم اهمیّت و...) به ارائه ی چشم انداز جغرافیایی صحیح از ارزش های دینی می پردازیم. طبعاً فراوانی و گستردگی روایات جمع آوری شده در این پژوهش، فراتر از حجم یک رساله ی کارشناسی ارشد است، لذا در این نوشتار تنها تحلیل گروهی چند از مجموعه ی این ارزش ها و ضدّ ارزش ها ارائه خواهد شد. کلیدواژه: امام صادق ( علیه السلام )، ارزش ها، ضدّارزش ها، اخلاق