تحلیل پیامدهای الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی بر بخش کشاورزی- محصول پسته

طی سال های اخیر، الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی (wto) از جمله مباحث مهم اقتصادی بوده است. زیربخش باغبانی با محصولات صادراتی مانند پسته، از مهم ترین زیربخش های کشاورزی محسوب می شود، که با توجه به مزیت نسبی این محصول به بررسی تبعات الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی بر روی این محصول پرداخته شد. تعهدات کاهش حمایت داخلی، مهم ترین نوآوری موافقت نامه کشاورزی است، زیرا بخش عمده ای از حمایت ها در کشورهای توسعه یافته به حمایت های داخلی اختصاص دارد. این موافقت نامه کلیه حمایت های مشمول تعهدات کاهشی را در شاخصی به نام معیار کلی حمایت (ams)، آورده است که شامل حمایت های قیمتی، اعطای یارانه به نهاده های کشاورزی و پرداخت-های غیرمستقیم و غیره می باشد. بر اساس یافته های پژوهش طی سال های 90-1369، از آنجا که پسته یک محصول صادراتی عمده در کشور است دولت در نحوه عرضه و فروش آن به بازار جهانی دخالتی ندارد و در شرایط عرضه و صادرات پسته به بازارهای جهانی دولت هیچ گونه حمایت قیمتی از آن ندارد و قیمتی که تولید کننده و صادرکننده مجموعا دریافت می نمایند برابر با قیمت جهانی است. بررسی روند یارانه های نهاده ای گویای آن است که میزان یارانه های پرداختی به نهاده های تولید این محصول در اغلب سال ها مثبت بوده است. بنابراین دولت با توزیع نهاده های ارزان از این بخش حمایت به عمل آورده است و در بین نهاده های تولیدی، یارانه سوخت بیش ترین سهم را از میزان حمایت ها به خود اختصاص داده است. در صورت پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی، علاوه بر کاهش سطح حمایت های داخلی، با حذف موانع دیگر تجاری از جمله تبدیل موانع غیرتعرفه ای به تعرفه و کاهش یارانه های صادراتی، تجارت محصولات بین کشورها آزادانه تر می شود و در نتیجه ی این امر قیمت محصولات به سطح یکسانی گرایش پیدا می کنند که همان قیمت جهانی خواهد بود چون قیمت های جهانی غالبا بالاتر از قیمت های داخلی هستند، افزایش قیمت محصول در داخل رخ خواهد داد. افزایش قیمت داخلی برای محصولات سبب تشویق کشاورزان به تولید بیش تر می شود که به دنبال آن تصحیح روش های موجود و استفاده از روش های مدرن در تولید و استفاده بهینه از نهاده ها و منابع تولید، باعث تعدیل هزینه های تولید گشته و سطح تولید بالا می رود.