بررسی دلایل تمایز سیاست خارجی شوروی در قبال ایران در دو دوره سیاست موازنه منفی(1332-1331) و سیاست ناسیونالیسم مثبت (1342-1332)

روابط ایران و شوروی یک بخش مهم از تاریخ روابط ایران در دوران حکومت پهلوی را شامل می شود. اما بررسی این بخش از تاریخ روابط خارجی، از سوی محققان، مورد کم توجهی قرار گرفته است. روابط ایران و شوروی از زمان تأسیس این رژیم در روسیه ی تزاری، در سال 1917 پر از فراز و فرود بوده است که تا دوران تنش زدایی، در سال 1962، ادامه یافت. در دوران حکومت مصدق و دوران حکومت پس از کودتای 28 مرداد تا سال 1342 این فراز و فرود ادامه یافت. به رغم موضع نسبتاً بی طرفی که مصدق با پیگیری سیاست موازنه ی منفی نسبت به شوروی، در برابر سیاست ناسیونالیسم مثبت شاه که اصول آن مقابله با نفوذ شوروی و پیوند نزدیک با بلوک غرب، اتخاذ کرد؛ روابط ایران و شوروی در دوران پس از کودتای 28 مرداد دوستانه تر بوده است. در سطح خرد، شخصیت محافظه کار و بدبین استالین که همزمان با مصدق بر شوروی حکومت می کرد؛ در برابر شخصیت خوشبین خروشچف، که پس از او به قدرت رسید، باعث شد که روابط دو کشور در دوران پس از کودتا دوستانه تر باشد؛ اگرچه به دلیل شخصیت دارای تضاد خروشچف این روابط بسیار متغیر بود. در سطح میانه، حاکمیت دکترین استالین و به خصوص ارائه ی تز دو بلوک از سوی او، در مقابل دکترین خروشچف و تز همزیستی مسالمت آمیز او نیز باعث دوستانه تر شدن این روابط در دوران پس از کودتا شد. در سطح کلان، روابط شوروی و آمریکا، به دلیل این که در دوران حکومت خروشچف، نسبت به حکومت استالین، با دشمنی کمتر همراه بود و بهخصوص همراهی ایران با سیاستهای آمریکا در دوران پس از کودتا، باعث دوستانه تر شدن روابط ایران و شوروی در این دوران شد.