بررسی بصری نقوش سفالینه های یافت شده در شهر سوخته (زابل)

چکیده : این پژوهش را می توان بر اساس هدف بنیادی دانست زیرا با مطالعه مصاحبه و مشاهده در صدد شناخت و گسترش اطلاعات در مورد نقوش سفالینه های شهر سوخته است در مورد ماهیت روش این تحقیق نیز می توان آن را توصیفی دانست به این دلیل که محقق به دنبال چیستی و چگونگی و بررسی بصری نقوش این سفالینه ها است و جمع آوری اطلاعات آن به شیوه های کتابخانه ای و میدانی است. سفالینه های منقوش و غیر منقوشی که در چهار فصل کاوش، ابتدا توسط گروه باستان شناسی ایزمئو به سرپرستی ماریتزیو توزی و پس از آن، توسط دکتر منصور سجادی در محوطه باستانی شهرسوخته با 5000 سال قدمت کشف شده، یکی از اسناد معتبر در شناسایی فرهنگ بصری مردمان این شهر شناخته می شود. برای بررسی، مقایسه و طبقه بندی سفال شاخصه های متعددی وجود دارد، از جمله، جنس، رنگ، خمیره، شکل، نقش و غیره برای مطالعه بر روی سفال می توان از تمام این شاخصه ها استفاده کرد ولی با توجه به موضوع این پژوهش، بیشتر به نقوش و رنگ این سفالینه ها توجه شده تا بتوان به نتایج مورد نظر دست یافت. نقوش این سفالینه ها از جمله هندسی، طبیعی، جانوری و گیاهی که هر یک به دسته های مختلفی تقسیم می شوند، بستری مناسب را برای پژوهش فراهم می آورند. با بررسی روی عناصر و کیفیات بصری این نقوش تفاوت های آنها در دوره های مختلف مشخص می شود، و اینکه عوامل طبیعی و باورهای مردمان آن دوران به چه میزان در بوجود آمدن این طرح ها تاثیر داشته اند. نقوش هندسی را باید رایج ترین طرح در بین سفالینه ها دانست و پس از آن نقوش حیوانی و گیاهی در جایگاه های بعدی قرار دارند. نقوش ترکیبی که از جمع نقوش هندسی، حیوانی و گیاهی در داخل فریزها و اشکال چند عنصری به وجود می آیند، ریتم، بافت، حرکت، تعادل و کنتراست را به زیبایی هر چه تمام تر به عرصه ظهور رسانیده اند نیز در سفالینه های شهر سوخته حائز اهمیت هستند. ظروف سفالین کشف شده در شهر سوخته منقش به انواع خطوط پله دار، زیگزاگ، سیگما، هشتک ها و همین طور نیم دایره ها، لوزی ها، نقوش جانوری مختلف و... هستند. روانی قلم، اغراق در فرم، تجرید و انتزاع از خصوصیات بارز این نقوش به شمار می روند که باعث نقش بستن طرح هایی دل انگیز بر روی این سفالینه ها شده اند.