مطالعه تطبیقی عنصر نور وهاله مقدس در نگارگری مانویان و هنر اسلامی

از دیرزمان، عنصر نور در اسطوره، تاریخ و فلسفه جهان شناسی اقوام گوناگون حضور داشته است. اوج حضور مفاهیم نورانی با شاکله عقلانی، در دین مبین اسلام مشاهده می شود . شناخت کامل عنصر «نور» و بررسی ماهیت آن با در نظر گرفتن نمودها و کارکردهای متفاوت و بررسی سیر تاریخی و تحول آن در مکاتب و ادیان مختلف میسر می شود. حضور نور در دو بعد از مهمترین ابعاد هنری اسلامی یعنی معماری و نگارگری جلوه و حضوری ذاتی دارد. به عبارت دیگر این نور است که تعیین کننده هویت ذاتی اثر هنری است یعنی نه تنها اثر را نماد جلوه نورانی وجود قرار می دهد، بلکه بدان شکوه و جلالی می بخشد. نگارگر ایرانی بُعد را می دید و می شناخت، ولی از آن دوری می کرد چرا که دوری اجسام و کوچک شدن آن را با خطاهای چشم سر مربوط می دانست. پس به چشم دل روی می آورد. و به این باور قلبی رسیده بود که تمامی صفحات را نور الهی به طور یکسان روشن می کند. هدف اصلی در این بحث، ارائه ی دقیقی ای از کاربرد رابطه ی نور و رنگ طلایی در هنر مانوی است. از بررسی رابطه ی بین نور و رنگ طلایی در آثار مانوی و نگارگری ایرانی به نظر می رسد که تفاوت هایی بین این دو وجود دارد. هر چند در نگارگری اسلامی کاربرد رنگ طلایی به تجلی عالم مثالی و الهی می انجامد، در نگارگری مانوی به طور صریح چنین امری مشاهده نمی شود.