مقاله

خان های سلسله زند و مسئله قفقاز جنوبی

دانلود متن کاملرایگان، با حساب کاربری؛ ثبت نام با گوگل چند ثانیه است

چکیده

با مرگ نادرشاه و جنگ های جانشینی بعد از وی- که میان فرزندان، عموزادگان و برخی از سردارانش چون کریم خان زند، آزادخان افغان و محمدحسن خان قاجار روی داد- از تسلط حکومت مرکزی بر منطقه قفقاز کاسته شد و حکمرانان آن منطقه، با مشاهده ضعف و سستی در حاکمیت ایران و برای حفظ منافع خود، دم از استقلال طلبی زدند و برخی از ایشان، به سمت قدرت نوظهور شمالی یعنی روسیه کشیده شدند. در زمان فرمانروایی زندیان، بجز اعلام تابعیت صوری اشخاصی چون پناه خان جوانشیر و هراکلیوس- که آن هم در نتیجه لشکرکشی خان زند به آذربایجان برای مقابله با فتحعلی خان افشار صورت گرفت- تلاش دیگری برای اعاده حاکمیت ایران بر منطقه قفقاز صورت نگرفت و یا این که خان زند، به دلیل جنگ با دیگر سرداران نادری و مشکلاتی که در جنوب کشور داشت- توانایی لازم را در خود ندید تا در این زمینه به آن جامه عمل بپوشاند. با مرگ کریم خان و آغاز جنگ های پی در پی در میان سران ایل زند برای جانشینی وی، حاکمیت نیم بند و صوری ایران بر این منطقه، عملا پایان پذیرفت. در همان دوران روس ها، موفق به تحت الحمایه کردن هراکلیوس دوم، حکمران گرجستان، بر اساس عهدنامه گیورگیوسک در سال 1198ق./ 1783م. شدند. با امضای آن عهدنامه در واپسین سال های عمر سلسله زند، حکمران گرجستان نه تنها از پرداخت خراج مقرر به دربار ایران شانه خالی کرد، بلکه بهانه های لازم را برای مداخله های بعدی روس ها در دیگر مناطق قفقاز فراهم آورد. این پژوهش، با استفاده از روشی توصیفی و تحلیلی بر مبنای اسناد کتابخانه ای، بر آن است تا علاوه بر ترسیم چگونگی اوضاع قفقاز در زمان حاکمیت خان های زند بر بخش هایی از خاک ایران، به این سوال پاسخ دهد که منطقه قفقاز و بویژه قفقاز جنوبی، چه جایگاهی در منش سیاسی کریم خان و دیگر خان های زند داشته است.

نویسندگان و وابستگی سازمانی
  1. امیر آهنگران — کارشناس ارشد تاریخ جهان دانشگاه شهید بهشتی

اسناد مشابه

  • خان‌های سلسله زند و مسئله قفقاز جنوبی

    مقاله۲۰۱۰گنجینه اسنادامیر آهنگران

    با مرگ نادرشاه و جنگ‌های جانشینی بعد از وی- که میان فرزندان، عموزادگان و برخی از سردارانش چون کریم خان زند، آزادخان افغان و محمدحسن خان قاجار روی داد- از تسلط حکومت مرکزی بر منطقه قفقاز کاسته شد و حکمرانان آن منطقه، با مشاهده ضعف و سستی در حاکمیت ایران و برای حفظ منافع خود، دم از

  • بازتعریف ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی: به سوی نظم امنیت منطقه‌ای جدید

    مقاله۲۰۲۶پژوهش های دانش زمینسیروس احمدی، حجت مهکویی، امیر گندمکار

    مقدمه قفقاز جنوبی به عنوان حلقه اتصال اروپا، آسیا و خاورمیانه، یکی از حساس‌ترین و راهبردی‌ترین مناطق ژئوپلیتیک جهان محسوب می‌شود. این منطقه با موقعیت جغرافیایی منحصر به‌فرد، منابع انرژی غنی (به‌ویژه گاز آذربایجان)، کریدورهای حمل‌ونقل حیاتی و تنوع قومی- مذهبی، همواره محل تلاقی و ر

  • بررسی تطبیقی سیاست خارجی ترکیه و ایران در قفقاز جنوبی

    مقاله۲۰۲۵پژوهش های سیاسی جهان اسلامخدیجه ثنائیان زاده، محمدباقر مکرمی پور

    در این پژوهش با استفاده ژئوپلیتک قفقاز جنوبی و چگونگی شکل گیری این مناقشه در پی پاسخ به این پرسش‌ها است که خارجی ترکیه و ایران در قبال قفقاز جنوبی چگونه شکل گرفته است؟ سیاست خارجی ترکیه در قبال قفقاز جنوبی چیست و چرا ترکیه بر حمایت از آذربایجان تأکید دارد؟ چرا ایران نگران نفوذ تر

  • بررسی و تبیین استراتژی روسیه برای نظم‌سازی در قفقاز جنوبی با نگاهی آینده‌محور

    مقاله۲۰۲۵جغرافيا و آينده پژوهي منطقه ايحمید درج

    پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991، روسیه با هدف حفظ تمامیت ارضی خود و جلوگیری از فروپاشی دوباره با اتخاذ راهبردها و توسل به ابزارهای مختلف، در راستای ایجاد پایگاه‌های نظامی و گسترش نفوذ سیاسی در کشورهای قفقاز جنوبی گام برداشته است. همچنین روسیه با سرمایهگذاری و حضور در

  • جریان های سلفی - تکفیری و تاثیر آن بر مجموعه امنیتی قفقاز جنوبی

    مقاله۲۰۲۴مطالعات بیداری اسلامیمحمدرضا رنجبر، حسن علی یاری

    منطقه قفقاز جنوبی از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی با مشکلات عدیده‌ای در حوزه‌های امنیتی، اقتصادی و سیاسی مواجه بوده است. در کنار این مشکلات که بیش از دو دهه است منطقه را تحت تاثیر قرار داده، گسترش چالش‌های امنیتی در حوزه‌های پیرامونی از جمله حضور پررنگ گروه‌های سلفی-تکفیری در

  • رویکردها و اهداف ژئوپلیتیکی ایران در قفقاز جنوبی

    مقاله۲۰۲۵جغرافیاایمان میکامه، حمیدرضا محمدی، کیومرث یزدانپناه، ندیمه سلیم نژاد

    دگرگونی های عمیق در ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، موجب تحولات گسترده ای در ساختار سیاسی منطقه شده است. در این بین ایران با توجه به پیوندهای نزدیک تاریخی، فرهنگی و موقعیت جغرافیایی همکاری های سیاسی-اقتصادی خود را با این کشورها گسترش داده است. این منطقه ب