تحلیل ژئوپلیتیکی عوامل هم گرایی و واگرایی در جهان اسلام
چکیده
ساختار فضایی- جغرافیایی جهان اسلام که از جنوب شرق آسیا تا غرب افریقا و جنوب شرق اروپا امتداد یافته است، شامل بیش از پنجاه کشور میشود که حدود 22 درصد خشکیهای جهان را تشکیل می دهند. این ساختار فضایی- جغرافیایی، شامل عوامل متعدد هم گرا نظیر تهدید مشترک، منافع مشترک و متقابل و ارزشهای مشترک و تجانس ساختاری میشود، که زمینه ی پیوند بین کشورهای جهان اسلام را فراهم آورده است؛ از سوی دیگر در این ساختار فضایی ـ جغرافیایی عوامل واگرای متعددی نظیر تفاوت فرهنگی، قومی، مذهبی و زبانی، در کنار اختلافات سرزمینی و مرزی و رقابتهای منطقهای نیز وجود دارد که سبب شده است گسیختگی و واگرایی بین کشورهای جهان اسلام را به وجود آید. با بررسی های صورت گرفته در این مقاله و تحلیل وضعیت و شواهد موجود در جهان اسلام به این نتیجه می رسیم که نیروهای ژئوپلیتیکیِ واگراساز نسبت به نیروهای هم گراساز از اهمیت و وزن بیشتری برخوردارند. به طوری که، در این رابطه چنین به نظر میرسد که عوامل و متغیرهای اصلی واگرایی در جهان اسلام، جنبهی ژئوپلیتیکی داشته و رقابت بر سر گسترش حوزه ی نفوذ در مقیاسهای مختلف محلی، منطقهای، ملی و فراملی، نقش عمدهای را در این زمینه ایفا میکند. مقاله ی حاضر سعی دارد با رویکردی توصیفی- تحلیلی به تبیین ژئوپلیتیکی نیروهای هم گراساز و واگراساز در جهان اسلام بپردازد و با طبقهبندی این عوامل، زمینه را برای شناخت بهتر آنها فراهم سازد.