مقاله

بن مایه های تفکر و فلسفه زروانی در شاه نامه فردوسی

معصومه کریمیان، کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی.

چکیده

بشر، از دیرباز در جست­وجوی سرچشمه حیات خویش و مبدأ آفرینش جهان بوده و با تعمق در عالم هستی، سعی در گشودن راز دهر داشته است. پس از ظهور زرتشت در ایران و پیدایش آیین مزدایی، هم­واره «اهورامزدا» و «اهریمن» به عنوان دو مبدأ برای کاینات و آفریننده خیر و شر تلقی می­شدند. لیکن شواهد و مدارکی وجود دارد که نشان می­دهد پیش از اعتقاد به ثنویّت در میان ایرانیان، اندیشه یکتاپرستی (بر مبنای اصالت زمان) نیز ذهن ایرانیان وحدت طلب را مشغول داشته است. اعتقاد به «زروان» (خدای زمان) پیامدهایی بی­شمار داشت که بیش از همه اعتقاد به سرنوشت، بخت و سهم از پیش تعیین شده، تا قرن­ها اندیشه ایرانی را تحت سلطه خود داشت. این تفکر در میان شاعران، اندیش­مندان و نیز فلاسفه و متکلمان ایرانی نفوذ کرد. از این میان، فردوسی، حماسه سرای بزرگ ایرانی، هم­چون دیگران از این سرچشمه فکری مستثنی نبوده است و فرض آن وجود دارد که جبرگرایی در شاه­نامه فردوسی پیش از همه، ریشه در زروانی­گری دارد. در این جستار ابتدا گذری خواهیم داشت بر اندیشه و فلسفه زروانیسم در ایران باستان و قبل و بعد از زرتشت، سپس با ذکر شواهدی از اثر ماندگار حماسی ایران ـ شاه­نامه ـ به بن­مایه­های فلسفه زروانی در این اثر اشاره خواهیم کرد.

اسناد مشابه

  • بن‌مایه‌های تفکر و فلسفة زروانی در شاه‌نامة فردوسی

    مقاله۲۰۰۹پژوهشنامه ادب حماسیمعصومه کریمیان

    بشر، از دیرباز در جست­وجوی سرچشمة حیات خویش و مبدأ آفرینش جهان بوده و با تعمق در عالم هستی، سعی در گشودن راز دهر داشته است. پس از ظهور زرتشت در ایران و پیدایش آیین مزدایی، هم­واره «اهورامزدا» و «اهریمن» به عنوان دو مبدأ برای کاینات و آفرینندة خیر و شر تلقی می­شدند. لیکن شواهد و م

  • طرحی در هندسه تراژدی با تکیه بر تراژدی سیاوش در شاه نامه فردوسی

    مقالهپژوهشنامه ادب حماسیمحمدنوید بازرگان، استادیار، عضو هیأت علمی دانش گاه آزاد اسلامی ـ واحد رودهن.

    ارسطو درباره فن شعر، انواع آن و اهدافی که از هر یک انتظار می­رود سخنانی دقیق ابراز کرده است که امروزه علیرغم باورهای متنوع و متفاوت در این قلمرو، هم­چنان از اهمیت و ارزشی والا برخوردار است. یکی از مباحثی که او با تکیه و تمرکز بسیار بدان پرداخته است، مقوله تراژدی است. در نگاه او ت

  • تعالیم خرد گرایانه در شاه نامه فردوسی

    مقالهفصل نامه تحقیقات تعلیمی و غنایی زبان و ادب فارسیعبدالله رضایی، استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی ـ واحد بوشهر ـ ایران

    از آن جائی که توجه عمده فردوسی به تمدن و فرهنگ ایرانی است، اثر ارجمند این حکیم فرزانه مشحون است از تعالیم حکیمانه و فرهنگ ساز. فردوسی بر اساس « اوّلُ ما خَلَقَ اللهُ العقل» خردورزی و تعقل را درمانگاه هر درد بی درمانی می داند که بدون بهره گیری از آن هیچ کاری به سامان نمی رسد. آنچه

  • ساختار شناسی پهلوانان ایران باستان در شاه نامه فردوسی

    پایان‌نامه۲۰۰۹وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه پیام نور - دانشگاه پیام نور استان فارس - دانشکده ادبیاتلیدا حقگویان جهرمی

    شاه نامه ی فردوسی ترجمانی از تاریخ پر افتخار ایران و شناسنامه ای معتبر از پیشینه ی فرهنگ و تمدن ملت ماست. کارنامه ای روشن از مظاهر گوناگون زندگانی ملتی است که از نخستین طلایه داران فضیلت و آزادگی در جهان است. در این رساله به ساختار شناسی پهلوانان ایران باستان پرداخته شده است و سع

  • بررسی و تحلیل تقلیدهای شاه نامه ی فردوسی تا آغاز عصر تیموری

    پایان‌نامه۲۰۱۱وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه اصفهان - دانشکده ادبیات و علوم انسانیمحمدرضا الهی نژاد

    این پایان نامه با عنوان « بررسی و تحلیل تقلیدهای شاه نامه ی فردوسی تا آغاز عصر تیموری » به کمیت و کیفیت تقلیدهای صورت گرفته از شاه نامه پرداخته است. نگارنده در آغاز در باب حماسه و ویژگی های حماسه ی منظوم و از جمله شاه نامه سخنانی آورده است و سپس روند تقلید را در حوزه ی نظم فارسی

  • مقایسه شخصیت های مشترک شاه نامه ی فردوسی و سام نامه ی خواجوی کرمانی

    پایان‌نامه۲۰۰۹وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه پیام نورخلیل زارع