زمین شناسی، کانی سازی و مطالعات سیالات درگیر کانسار سرب- روی- مس حوض رئیس، شرق ایران
چکیده
مجموعه ماگمایی ترشیاری بلوک لوت میزبان کانسارهای متعدد پورفیری و رگهای است که ذخیره حوض رئیس در غرب آن قرار دارد. زمینشناسی این منطقه متشکل از سنگهای آتشفشانی با ترکیب لاتیت و آندزیت است که تودههای نفوذی نیمه عمیق مونزونیتی و گرانیتی ائوسن و پس از آن در آنها نفوذ نمودهاند. توده بیوتیت پیروکسن مونزونیت پورفیری میزبان اصلی رگههای کانیسازی منطقه است که ماهیت متاآلومینوس و شوشونیتی داشته، در رده گرانیتوئیدهای نوع i بوده و در زون فرورانش تشکیل شده است. گسلها و درز و شکافهایی با روند شمال غربی- جنوب شرقی، کنترل کننده های اصلی کانی سازی در منطقه هستند. سیال کانه دار حاوی سرب، روی و مس، کانیسازی خود را در فضای برشی شده این شکستگیها ایجاد کرده است. آلتراسیون سیلیسی، آرژیلیک و کربناتی همراه با رگه و در سنگ میزبان اطراف آن دیده میشود. کانیهای سولفیدی اولیه رگه شامل گالن، اسفالریت، پیریت و کالکوپیریت و کانیهای ثانویه شامل سروزیت، آنگلزیت، دسکلوزیت، کوولیت، کالکوزیت، مالاکیت، آزوریت، هماتیت و گوتیت است. مقدار سرب در رگه از 5 تا 14 درصد، روی از 2 تا 11 درصد، مس از 06/0 تا 66/0 درصد، نقره از 16 تا 155 گرم در تن، بیسموت از 30 تا 87 گرم در تن و آنتیموان از 32 تا 183 گرم در تن متغیر است. برمبنای مطالعات سیالات درگیر، دمای تشکیل کانسار بین 145 تا 278 درجه سانتیگراد بوده و از محلولی محتوی نمکهای cacl2، mgcl2 و nacl با درجه شوری بین 8/6 تا 4/13 درصد به وجود آمده است. دما و شوری کم سیالات درگیر، کنترل ساختاری کانیسازی، نوع آلتراسیون و گسترش آن و کانیشناسی ساده ذخیره مشابه کانسارهای اپیترمال است. عناصر در این کانسار در قالب کمپلکسهای بیسولفیدی حمل شدهاند و کاهش دما و غلظت h2s در زمان جوشش، میتواند دو عامل مهم تهنشست سولفیدها باشد. همچنین فرآیند اختلاط بین محلول ماگمایی کانهدار گرم و شور و محلول جوی سرد و کم شور میتواند باعث کاهش دما و تهنشینی فلزات شود. کانسار حوض رئیس در دوره متالوژنی بلوک لوت (ائوسن میانی تا الیگوسن تحتانی) تشکیل شده و مرتبط با فعالیتهای ماگماتیکی ترشیاری وابسته به فرورانش بلوک افغان به زیر بلوک لوت است.