داده کاوی گردشهای جوّی برای بررسی نقش الگوهای بندالی در ایجاد بارش‌های شمال‌شرق ایران
چکیده
بررسی نقش الگوی بندالی در وقوع بارش‌های شمال‌شرق ایران، هدف اصلی مطالعهی پیش رو است. برای این کار از میان داده های روزانه ی بارش 20 ایستگاه همدیدی، اقلیمی و باران سنجی منطقهی مورد مطالعه، رخدادهای بارشی با شدّت متوسّط و زیاد بر اساس معیار تعیین شده، بین دوره ی زمانی 11 ساله (1995- 2005) شناسایی و ویژگی های آنها در مقیاس های زمانی متفاوت بررسی شد. در ادامه با استفاده از داده های ارتفاع ژئوپتانسیل سطح 500 هکتوپاسکال، گردشهای جوّی در دو مقیاس همدید و نیمکره ای، بهترتیب با دو روش چشمی و کمّی شناسایی و ویژگی های آماری آنها با استفاده از روش های آماری استخراج و تجزیه و تحلیل شدند. واکاوی آماری گردشهای جوّی در مقیاس همدید، بازگو کنندهی این واقعیّت است که (مطابق انتظار)، تنها الگوی همدیدی همزمان با بارش‌های شمال‌شرق کشور ـ خواه شدید و خواه متوسّط ـ الگوی ناوه بادهای غربی است. نتایج حاصل از تفکیک الگوی بندالی از گردشهای جوّی دیگر بر اساس روش کمّی مربوطه و مطالعهی ویژگی های آماری آنها نیز، بر نقش انکارنکردنی الگوهای بندالی در ایجاد بیش از نیمی از (کمابیش 65 درصد) رخداد های بارشی منطقه (شامل بارش متوسّط و شدید) از طریق تأثیر در ایجاد و مکانگزینی الگوی همدیدی یادشده تأکید دارد. از نظر توزیع مکانی، الگوی بندالی اطلس و غرب اروپا دارای بیشترین فراوانی در همزمانی با بارش‌های شدید و متوسّط است. از نظر توزیع زمانی نیز، عمده فعّالیّت الگوهای بندالی، به بارش شدید در اواخر دوره‌ی سرد سال و فصل بهار منجر شده، در حالیکه الگوهای بندالی همزمان با بارش متوسّط بهطور عمده در دوره‌ی سرد سال رخ می دهند.