نشانه شناسی تجربه های دینی در متون نثر عرفانی
چکیده
نظر به اهمّیّت رمزپردازی روایت های عرفانی و لزوم تفسیر آنها برای درک متن و حصول کارکردهای روایی آن، در مقالۀ حاضر، روایت های سه اثر اصیل و تأثیرگذار کشف المحجوب و ترجمۀ رسالۀ قشیریّه و تذکرةالاولیا نشانه شناسی شده است. یکی از شیوه های کارآمد نشانه شناسیِ متناسب با روایت های عرفانی، روش چارلز پیرس است. با توجّه به اهمّیّتی که پیرس برای تعبیر و تفسیر قائل است و بر کارکرد ارجاعی نشانه ها تأکید می کند، نشانه های تجربۀ دینی روایت ها در سه اثر مذکور به روش پیرس بررسی شده است. نشانه های تجربۀ دینی روایت ها در دو دستۀ طربناکی و هیبتناکی جای می گیرند. تجربۀ طربناکی، حاصل مواجهۀ «من و تویی» با امر قدسی است و سرشار از شور و شادی. تجربۀ هیبتناکی در مواجهۀ «ما و تویی» با امر قدسی روی می دهد و لبریز از هراس و حیرانی است. نتیجۀ این پژوهش نشان می دهد بسیاری از نشانه ها چندلایه است و کارکرد ارجاعی دارد؛ روساخت های متعدّد نیز در افق های فرهنگی مختلف، ابزاری برای انتقال و انعکاس احساس و تجربۀ امر قدسی و تجربۀ دینی است.