مقاله

مفهوم شناسی واژه صبر با تأکید بر شبکه معنایی این واژه در قرآن

چکیده

چکیده در اسلام، یکی از کلیدهای اصلی ایمان، «صبر» معرّفی شده است؛ ولی دامنة معنایی این واژه در عرف عام، به قدری محدود شده که تنها در معانی «مکث، تحمّل سختی ها و قانع شدن در برابر وضع موجود» ظهور یافته است. براین اساس، مقالة حاضر بر آن است که در یک فرآیند تدریجی، با لحاظ معنای وضعی، مفهوم اخلاقی و معنای عرفی متداول در عصر نزول قرآن و پس از آن با نگرشی فراگیر به کلّ متن قرآن، به تحلیل و بازیابی معنای صبر بپردازد. بررسی معنای صبر در دستگاه خاصّ قرآنی، مورد تأکید این پژوهش است؛ زیرا معناشناسی واژگان قرآن در دستگاه خاصّ معنا شناختی آن، از جمله مباحثی است که در نوع آثار لغوی و تفسیری، کمتر بدان توجّه شده است. در خصوص بافت قرآن کریم، باید گفت که این واژه با حفظ معنای لغوی و اصطلاحی با بسیاری از مفاهیم اخلاقی و دینی ارتباط معنایی پیدا می کند؛ براین اساس، تبیین ارتباط صبر با مفاهیم جدید نظیر ایمان، تقوا، اسلام، یقین، برّ و ... از دیگر مباحثی است که در این مقاله مورد توجّه قرار می گیرد.

اسناد مشابه

  • مفهوم شناسی بصیرت توحیدی در نظام معنایی قرآن کریم با رویکردی بر تفاسیر عرفانی ‏

    مقاله۲۰۱۳مطالعات قرآن و حدیثسهیلا جلالی کندری، مهدی مطیع، نجمه سادات عاملی

    قرآن کریم ابزارهایی را جهت شناخت حقیقی و دست یابی به معرفت دینی به انسان ها معرفی می نماید. از جمله این ابزارها سمع، بصر و فؤاد است. در این میان، «بصر» جایگاه ممتازی را به خود اختصاص داده و از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این پژوهش تلاش دارد تا با استفاده از الگوهای درون متنی و تو

  • مفهوم شناسی واژه های ارتباطات اجتماعی در قرآن کریم

    مقالهسراج منیراحمد زرنگار، هیئت علمی دانشگاه تهران

    نوشته ی حاضر تلاش می کند تا کلیدواژه های اجتماعی قرآن کریم را که به واژه «ألْمجتمع»، یعنی«جامعه» نزدیک است و ارتباط تنگاتنگی با آن دارد، مفهوم شناسی نماید و دلالت آن واژگان را بر حیات اجتماعی انسان و ارتباط های اجتماعی میان فردی و جمعی تبیین نموده و آیات شریفه مرتبط با آن واژه ها

  • مفهوم شناســی واژه لقاءالله در قرآن

    مقاله۲۰۱۵فصلنامه پژوهش های ادبی - قرآنیابراهیم ابراهیمی، مریم صادری

    واژه ای که بدان پرداخته شده و در صدد مفهوم شناسی آن در فضای قرآن بوده ایم، کلمه « لقاء الله» است که یکی ازمفاهیم عرفانی قرآن است. برای این مقصود، ابتدا معنای لغوی واژه را تبیین کرده؛ که شرط اصلی تبیین مفردات می باشد و سپس با در نظر گرفتن ساختار سور و آیات لقاء الله، تفسیر آیات را

  • مفهوم شناسی واژه لقاءالله در قرآن

    واژه ای که بدان پرداخته شده و در صدد مفهوم شناسی آن در فضای قرآن بوده ایم، کلمه « لقاء الله» است که یکی ازمفاهیم عرفانی قرآن است. برای این مقصود، ابتدا معنای لغوی واژه را تبیین کرده؛ که شرط اصلی تبیین مفردات می باشد و سپس با در نظر گرفتن ساختار سور و آیات لقاء الله، تفسیر آیات را

  • مفهوم شناسی واژه ی رجم در قرآن کریم بر اساس دیدگاه محمد شحرور

    مقاله۲۰۲۰مطالعات قرآني و فرهنگ اسلاميمحمدنبی احمدی، الهه تمیمی، مهدی پورآذر

    واژه ی رَجم در زبان عربی به معنای سنگسار کردن است. این واژه و مشتقات آن در قرآن کریم چهارده مرتبه به کار رفته است. مفسران و قرآن پژوهان در معنا و مفهوم این لفظ بیشتر جانب معنای حقیقی آن را در نظر گرفته اند و با توجه به همان معنای نخستین، سنگسارکردنِ زناکاران را در اسلام منجّز دان

  • ریشه شناسی واژه های قرآنی «صَدَقَه» و «صَدُقَه»؛ بازیابی یک واحد مغفول از حوزه معنایی عدالت در قرآن کریم

    مقاله۲۰۲۵مطالعات قرآني و فرهنگ اسلاميمحمدحسین شیرزاد، محمدحسن شیرزاد

    «ص د ق» از کهن ترین ریشه های ثلاثی در زبان های سامی است که مشتقّات آن، 155 بار در قرآن کریم به کار رفته است. از جمله مشتقّاتِ این ریشه، واژه های «صَدَقَه» و «صَدُقَه» است که اولی واژه ای آشنا در فرهنگ اسلامی است که 13 بار در آیات قرآنی به کار رفته و دومی واژه ای تکامد به معنای مه