مقاله

مفهوم شناسی سنّت توفیق و اسباب تحقّق آن از منظر وحی

چکیده

نظم یا الگوهای ثابت از پیش تعیین شده و قابل کشف دربارة پدیده ها و واقعیت ها، به طبیعت و قوانین تجربی محض اختصاص ندارد؛ بلکه می­تواند آنچه در اصطلاح اندیشمندان مسلمان، سنّت­های اجتماعی یا سنّت های تاریخی نام گرفته را نیز در بر­گیرد، این سنّت­ها که حق تعالی با تعبیر «سنة الله» آنها را به خود نسبت داده (فاطر/ 43 و فتح/ 23)، بیانگر فعل همیشگی و پیوستة الهی در برخورد با افراد و امت هاست. سنّت توفیق یکی از این قوانین است که به واسطه آن، برخی انسان­ها مشمول عنایت و مراقبت ویژة الهی گردیده و در جایگاه دستیابی به اسباب و وسایل خیر قرار می گیرند. مقاله حاضر بر آن است تا چگونگی جریان تأثیرگذاری این سنّت را در سه ساحت اساسی وجود انسان، یعنی: حیطه شناختی، عاطفی و رفتاری را از طریق، زیادتی معرفت، الهامات قلبی و توانمندی عمل به خیر در شرایط سخت نشان دهد. تبیین ضوابط تحقّق این قانون در آیات الهی از جمله، تلاش و مجاهده در راه حق، توجّه به معیار رضایتمندی، استقامت و ثبات قدم در اهداف، انابه و استغفار از قصورها، دعا و طلب توفیق از خداوند، دستاورد دیگر این نوشتار است، امری که در جای خود، بیانگر عوامل دستیابی افراد و امّتها به خیر و سعادت از دیدگاه قرآن به شمار می رود.

اسناد مشابه

  • مفهوم شناسی «ظلماتٍ ثلاثٍ» از منظر قرآن، روایات و یافته های نوین علمی (با تکیه بر آیه شریفه ۶ سوره زمر)

    مقالهپژوهشنامه معارف قرآنیمنصور پهلوان، استاد علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران، تهران معصومه شیردل، دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزّهرا(س)، تهران

    عبارتِ pفِی ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍo (الزّمر/6)، ازجمله ظریف ترین اشارات علمی قرآن درباره اسرار آفرینش انسان است. در روایات معصومین(ع) مصداق آن را، «ظلمت بطن، رَحِم و مشیمه»، یا «ظلمت گوشت، پوست و خون» و یا «غلاف های در هم تنیده» دانسته اند. در مجموع، سه دیدگاه در باب مفهوم این «تاریکی

  • مفهوم شناسی نظام انقلابی از منظر حکمت متعالیه

    مقاله۲۰۲۴پژوهش های انقلاب اسلامیامیرحسین منصوری نوری، میلاد اصابتی

    نوشتار حاضر در پی پاسخ گویی به این پرسش که مفهوم نظام انقلابی چیست شکل گرفته است برای رسیدن به این هدف ابتدا بر اساس نگاه اندیشمندان مختلف غربی و اسلامی به بررسی نظام و انقلاب با روش فیش برداری و رجوع به منابع کتاب، مقالات، پایان‌نامه‌ها پرداخته شد و پس از نقد و بررسی نظرات مختلف

  • مفهوم شناسی دو واژۀ وحی و ندا و بررسی نوع ترادف آنها در قرآن

    مقاله۲۰۲۵پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآنمحمدرضا حاجی اسماعیلی حسین آبادی، داود اسماعیلی دهاقانی، مرضیه یزدیان پور

    دو واژه وحی و ندا درلغت و سیاق آیات قرآن، با کاربردهای متفاوت از ارزش انفرادی وترکیبی ویژ‌ه ای برخوردارند. لذا ترجمه و فهم درست آنها منوط به درک و آگاهی از همنشینی واژگان ، شرایط زمان نزول، و ترکیب‌بافت و ساختار جملات است. پژوهش حاضر پس از بررسی مفهوم لغوی واژگان "وحی و ندا" با ر

  • مفهوم شناسی ثبات‌قدم فردی و جمعی از منظر تربیت قرآنی

    مقاله۲۰۲۵علوم تربیتی از دیدگاه اسلامنیکو دیالمه، فاطمه صغری شفیعی، زهرا مرادی

    هدف این پژوهش، مفهوم شناسی ثبات‌قدم فردی و جمعی از منظر تربیت قرآنی است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی است و تحلیل داده‌ها به کمک روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه آماری پژوهش 389 آیه قرآن کریم با واژگان مرتبط با ثبات قدم بود. با روش نمونه‌گیری هدفمند، 34 آیه نمونه پژوهش را تشکیل دادند.

  • مفهوم شناسی ضرورت از منظر کریپکی و علامة طباطبایی

    مقاله۲۰۲۲اندیشه دینیهاجر آویش، علی محمد ساجدی

    مسألة ضرورت از مهم‌ترین مباحث منطق و فلسفه است که تبیین صحیح مفهوم آن نقش بسزایی در حل بسیاری از مسائل فلسفی دارد. در فلسفة تحلیلی و پس از انقلاب کپرنیکی کانت، ضرورت عمدتاً به مفهومی زبان شناختی مرتبط با گزاره ها تحویل می شد که ورای زبان، جایگاهی برای آن وجود نداشت. کریپکی با نقد

  • مفهوم شناسی و مؤلفه‌های تعلیم و تربیت اسلامی از منظر بیدارگر اسلام؛ سید جمال‌الدین اسدآبادی

    مقاله۲۰۲۳مطالعات بیداری اسلامیحسین مرادی مخلص، مرتضی شاه مرادی

    سید جمال‌الدین اسدآبادی متفکر و سیاستمداری است که آغازگر نواندیشی و بیداری در جهان اسلام بوده است که غالباً اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی ایشان موردتوجه محققان بوده است و دیدگاه‌های وی در عرصه تعلیم و تربیت مغفول مانده است. با توجه به اهمیت تعلیم و تربیت و ضرورت تحول نظام آموزشی مسل