معرفی نظریة انگارة معنایی طنز و بررسی ایرادات آن بر مبنای داده های زبان فارسی
چکیده
نظریة انگارة معنایی طنز، اولین نظریة کامل زبان شناسی در باب طنز است. این نظریه که در واقع حرکتی اساسی در مقابل رویکرد طبقه بندی سنتی جناس ها و طنز بود، در سال 1985 توسط ویکتور راسکین ارائه شد. راسکین اولین زبان شناسی بود که ساختار طنز را از لحاظ معنی شناسی تحلیل کرد و توانست ساختار دو قطبی لطیفه را شناسایی کند. به عقیدة راسکین، یک نظریة معنایی باید شامل دو مقولة انتزاعی باشد؛ مجموع های از همة انگاره های در دسترس سخن گویان و مجموع های از قواعد ترکیب. هدف این مقاله معرفی این نظریه و پاسخ دادن به این پرسش است که بر مبنای داده های زبان فارسی چه ایراداتی بر این نظریه وارد است. در راستای این هدف به بررسی تعدادی از لطیفه های زبان فارسی می پردازیم که در مطبوعات طنز منتشر شده اند و از طریق این تحلیل ها نقاط ضعف نظریة مذکور را نشان می دهیم. نتایج این تحلیل ها نشان می دهد که روش تحلیل نظریة انگارة معنایی طنز راسکین که مبتنی بر فهرست کردن همة معانی یا انگاره های واژه های به کار رفته در متن طنز است، در تحلیل لطیفه های زبان فارسی نقاط ضعف و ایراداتی دارد؛ از جمله اینکه پیچیدگی های وقت گیر و بیهوده دارد و با واقعیت های پردازشی زبان هم خوانی ندارد و به دلیل همین پیچیدگی های بیهوده، قابل اعمال بر لطیفه های بلند زبان فارسی نمی باشد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- شهلا شریفی — استادیار گروه زبان شناسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
- سریرا کرامتی یزدی — کارشناسی ارشد گروه زبان شناسی (گرایش آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان)، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران