مقولة «اتباع» در لغت نامة دهخدا (یک بررسی مجدّد)
چکیده
لغتنامهها از اساسی ترین معیارها در آموزش و پژوهش زبانند، لذا انتظار میرود عاری از هرگونه اشکال باشند. با این وجود به نظر میرسد که در تعیین مقوله های واژگانی تعداد قابل توجّهی از واژه های موجود در لغتنامههای فعلی، تناقض و ناهماهنگیهایی وجود دارد. در این مقاله به بررسی بحث اتباع در مدخلهای واژگانی لغتنامة دهخدا میپردازیم؛ بدین منظور، پس از تعریف فرایند اتباع و مشخصههای آن در زبان فارسی، تمامی مدخلهایی را که در لغتنامة دهخدا برای آن ها ساخت اتباع درنظرگرفتهشده، استخراج شده و با تکیه بر تعاریف زبانشناختی ارائه شده برای ساخت اتباع، هر یک را مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این تحقیق نشان میدهد که در لغتنامة دهخدا، مداخل واژگانی دارای عنوان اتباع، در برخی موارد با یکدیگر تناقض دارند و از دیدگاه زبانشناسی، بعضی از آن ها را اساساً نمیتوان اتباع در نظر گرفت. یکی از اهداف این مقاله، تأکید بر این نکته است که برای تحلیل داده های زبان فارسی، باید به ویژگیهای زبانی آن ها توجه کرد و نباید به انگارههای طرحشده در زبانهای دیگر استناد کرد و همچنین در تعیین مقولة کلمات، باید مفاهیم دستوری سنّتی را از مفاهیم زبانشناختی متمایز کرد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- بهروز محمودی بختیاری — استادیار هنرهای نمایشی و موسیقی، دانشکدة هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
- فرزانه تاج آبادی — دانشجوی دکتری گروه زبان شناسی همگانی، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران