مقایسه تقریر برهان جهان شناختی بر اثبات خدا نزد ابن سینا و سوین برن
چکیده
تقریرهای مختلفی از براهین جهانشناختی در اثبات وجود خدا ارائه شده که یکی از معتبرترین آنها، برهان وجوب و امکان است. ابنسینا آن را در چند کتاب خود به ویژه در «اشارات و تنبیهات» به تفصیل مطرح کرده؛ و آن را برهان صدیقین نامیده است. فیلسوف دین معاصر، ریچارد سویینبرن نیز در ذیل براهین جهانشناختی، این برهان را مورد اشاره قرار داده است. هر چند تقریر این دو فیلسوف از برهان مذکور دارای مبانی و پیشفرضهای مشترکی است؛ از قبیل غیر بدیهی دانستن وجود خدا، اثبات پذیر دانستن آن و استفاده از یکی از ویژگیهای عالم به نام امکان، امّا تفاوتهای عمدهای نیز میان آن دو وجود دارد: از جمله اینکه ابنسینا، با ارائه برهان وجوب و امکان که یک قیاس مبتنی بر بدیهیات است، وجود خدا را به صورت یقینی اثبات پذیر میداند، امّا سویینبرن با تکیه بر روش استقرایی و ارائه مجموعه براهین به جای یک برهان، وجود خداوند را به صورت محتمل قابل اثبات میداند. در این مقاله، با بررسی و مقایسة این دو تقریر معلوم میگردد که تقریر ابنسینا از این برهان، بر تقریر سویینبرن رجحان دارد.