مقاله

سیر تطور نظریه اعتدال در اخلاق اسلامی

دانلود متن کاملرایگان، با حساب کاربری؛ ثبت نام با گوگل چند ثانیه است

چکیده

نظریه اعتدال که خاستگاه آن یونان باستان و آراء افلاطون و ارسطو است، رایج ترین نظریه اخلاقی در بین حکمای اسلامی مانند کندی، فارابی، ابن سینا، مسکویه، خواجه نصیر طوسی و دیگران است. بر اساس این نظریه، فضایل اخلاقی از رعایت اعتدال و میانه روی توسط قوای نفس و رذایل اخلاقی از افراط و تفریط قوا در اعمال خود پدید می آید. حکمای اسلامی گرچه در این نظریه متأثر از افلاطون و ارسطو بودند، ولی ابتکارات و نوآوری های زیادی در آن وارد کرده اند. در بین حکمای اسلامی ابن سینا، مسکویه، خواجه نصیر طوسی، راغب اصفهانی بیشترین نوآوری ها را در این نظریه داشته اند. برخی از این نوآوری ها عبارتند از: ادغام قاعده اعتدال ارسطو با نفس شناسی افلاطون، تقسیم فضایل به چهار و رذایل به هشت جنس عالی، قرار دادن انواعی از فضایل و رذایل فرعی تحت این اجناس عالی، اضافه کردن معیار کیفیت (ردائت) به معیار کمّی افراط و تفریط ارسطو، تفکیک معانی مختلف عدالت، اضافه کردن فضایل دینی و عرفانی به فهرست فضایل و ارائه الگوی جامع برای معالجه امراض نفسانی.

نویسندگان و وابستگی سازمانی
  1. حسین اترک — دانشیار گروه فلسفه دانشگاه زنجان

اسناد مشابه

  • سیر تطور نظریه اعتدال در اخلاق اسلامی

    مقاله۲۰۱۴پژوهش های فلسفیحسین اترک

    نظریه اعتدال که خاستگاه آن یونان باستان و آراء افلاطون و ارسطو است، رایج‌ترین نظریه اخلاقی در بین حکمای اسلامی مانند کندی، فارابی، ابن‌سینا، مسکویه، خواجه نصیر طوسی و دیگران است. بر اساس این نظریه، فضایل اخلاقی از رعایت اعتدال و میانه‌روی توسط قوای نفس و رذایل اخلاقی از افراط و ت

  • نقد و ارزیابی نظریه اعتدال در اخلاق

    مقالهآینه معرفتحسین اترک، دانشگاه زنجان مریم خوشدل روحانی، دانشگاه زنجان

    نظریه اعتدال یکی از انواع نظریات اخلاق فضیلت است که افلاطون و ارسطو نظریه پردازان اصلی آن در یونان باستان بودند. این نظریه به دلیل سازگاری با متون دین اسلام، نزد فیلسوفان و علمای اخلاق اسلامی رواج زیادی یافت؛ به نحوی که اغلب حکمای اسلامی چون فارابی، ابن سینا، مسکویه، خواجه نصیر ط

  • ارزیابی نظریه و رویکرد وظیفهگرایانۀ کانت از منظر اخلاق اسلامی

    مقاله۲۰۲۲اخلاق پژوهیمحمدامین خوانساری

    «وظیفه‌گرایی»، به عنوان مشهورترین و مناقشه‌برانگیزترین نظریه‌ها در حوزهٔ اخلاق، همواره در تقابل با رهیافت پیامدگرایانه تعریف و تلقی شده و رقیب سنّتی فایده‌گرایی به حساب آمده است. به اعتقاد بسیاری، نظریهٔ وظیفه‌گرایانه ایمانوئل کانت، مشهورترین تقریر وظیفه‌گرایانه است که البته، از

  • مروری بر سیر تطور اخلاق زیست محیطی

    مقاله۲۰۱۳سیاست نامه علم و فناوریعلی عزیزی، مصطفی تقوی

    اخلاق زیست محیطی یکی از شاخه های اخلاق کاربردی است که نحوه تعامل انسان با طبیعت را مورد مطالعه قرار می دهد و به چالش هایی که تعامل غیراصولی انسان با محیط پیرامونش پدید آورده است، می پردازد. در این مقاله سعی شده است در بستری تاریخی، سیر تحولاتی که در این عرصه از مطالعات رخ داده و

  • سیر تطور حکمت متعالیه از صفویه تا پهلوی و تأثیر آن بر اندیشه سیاسی انقلاب اسلامی

    مقاله۲۰۲۵پژوهش های انقلاب اسلامینصرالله نخعی زرندی، یحیی فوزی، سید صدرالدین موسوی جشنی، گیتی پورزکی

    حکمت متعالیه، که در دوران صفویه توسط ملا صدرا مطرح شد با تلفیق عقل، نقل و شهود، وارائه نظامی هماهنگ از معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی، توانست جایگاه ویژه‌ای در عرصه نظری وعملی در نظام فکری مسلمانان واندیشمندان ورهبران انقلاب اسلامی پیدا کند. که در این مقاله سعی شده است با استفاده از رو

  • تحلیلی از نظریه های ترکیبی در اخلاق اسلامی (بررسی موردی نظریه مصباح یزدی و سروش)

    مقاله۲۰۱۳اندیشه دینیجهانگیر مسعودی، زهرا آل سیدان

    بر اساس تقسیم‌بندی مشهور تاریخی در مسأله‌ی حسن و قبح، متفکران مسلمان در حوزه‌ی مباحث اخلاقی یا باید طرفدار روی‌کرد معتزله باشند، یا روی‌کرد اشاعره. اما این برداشتِ دقیقی نیست. دیدگاه‌های معتزله و اشاعره در مسأله‌ی حسن و قبح، دیدگاه‌های مرکبی است که می‌توان با نگاه‌های تحلیلی مناس