تاریخ نگاری جنگ در عصر اسلامی؛ از آغاز تا عصر عباسی
چکیده
از آغاز عصر اسلامی و ظهور دعوت جدید در شبه جزیره، رسول خدا(ص) برای دفاع در برابر دشمنان و نیز تحکیم و تثبیت حکومت دینی خود ناچار به ورود در عرصه ی جنگ شد، بنابراین، بخش عمده ای از دوران حضور آن حضرت در مدینه با جنگ همراه بود. در عصر خلفای پس از او تا پایان عصر خلافت، همواره جنگ جزء لاینفک زندگی مسلمانان و خلفا گردید. در این دوران ها برای ثبت وقایع مربوط به جنگ ها، برخی از مورخان پدید آمدند که اهتمام آن ها به ثبت و تشریح آن جنگ ها معطوف بود. برای نخستین بار پرداختن به جنگ های عصر رسول خدا(ص) در اواخر قرن اول هجری آغاز و سبک مغازی نویسی، نوعی از تاریخ نگاری جنگ، به غزوات و سیره های عصر رسول خدا(ص) اختصاص یافت. پس از آن با آغاز عصر فتوح، سبک دیگری از تاریخ نگاری جنگ پدید آمد که آن را می توانیم فتوح نویسی بنامیم. در این دوران یعنی عصر خلافت پس از رسول خدا(ص) نوع دیگری از تاریخ نگاری نیز جنگ با عنوان رده نگاری پدید آمد که به ثبت وقایع مربوط به جنگ های با مرتدان اختصاص می یافت. در عصر خلافت امام علی(ع) و پس از آن به سبب وجود بحران ها و درگیری های داخلی شاهد نوع دیگری از تاریخ نگاران جنگ هستیم که می توان آن را فتن نگاری نامید. علاوه بر تاریخ نگاری و شرح وقایع جنگ، با پیشرفت و تکامل جنگ و سلاح در اعصار اسلامی، دسته ای از اندیشمندان جنگ و تئوری پردازان نیز پدیدار شدند. که آن ها با تدوین اندیشه و نظرات نظامی خود پیرامون اصوی و آداب و هنر جنگ، برای خلفا، فرماندهان، سلاطین و ... آیین نامه ی جنگ نوشتند. آن ها فراتر از این به طور ویژه در کتب خویش به تشریح سلاح ها و تجهیزات و نیز آموزش استفاده از سلاح، سوارکاری در جنگ و نیز سازماندهی نظامی و حتی حقوق جنگ پرداختند که در این مقاله برآنیم تا براساس تقسیم بندی یاد شده به تشریح شیوه های تاریخ نگاری جنگ آنان بپردازیم.