بررسی نقش مواصلاتی بصره با مناطق هم‌سایه‌اش (سده‌های اول تا سوم هجری) سیّدابوالقاسم فروزانی* بهادر شهریاری** چکیده بصره در نخستین سده‌های تاریخ هجری، از سکونت‌گاهی کوچک با ساختمان‌هایی نیمه‌ویران، به شهری بزرگ و بندرِ تجاریِ پررونقی بدل گشت. اصلی‌ترین عامل رشد اقتصادی و سیاسی فراوان بصره، جایگاه یگانه ارتباطی‌اش بود؛ یعنی هم از راه زمینی با مناطق مختلف پیوند داشت و به آسانی با آنها مرتبط می‌شد و ه...

  چکیده کمّی‌سازی ویژگی‌های ریختی شکل بدن جمعیت‌های مختلف ماهیان سبب شناسایی بهتر آن‌ها می‌شود و درک بهتری از تاریخچة تکاملی جمعیت‌های گوناگون آن را ارائه می‌کند. از این رو، این تحقیق با هدف مقایسة ویژگی ریخت‌شناختی جمعیت‌های سیاه ماهی توئینی (Capoeta damascina) در آب‌های داخلی ایران با استفاده از روش ریخت‌سنجی هندسی به اجرا درآمد. برای این منظور تعداد 373 نمونه سیاه‌ماهی توئینی از سی...

این مطالعه با هدف بررسی عادت های غذایی سیاه ماهی توئینی (Capoetatrutta) در رودخانه سزار، در حوضه آبریز دجله صورت گرفت. نمونه برداری به صورت ماهیانه از تیرماه 1389 تا آذر ماه1390 صورت گرفت. در این تحقیق جهت تعیین عادات غذایی، 79 نمونه از گونه Capoetatrutta مورد بررسی قرار گرفتند. میانگین شاخص طول نسبی روده در این گونه 24/0±97/9 می باشد که نشان‌دهنده گیاهخوار بودن این گونه می‌باشد. میزان شاخص فاک...

پایش تغییرات گیاهی نقش اساسی در برنامه‌ریزی و مدیریت محیط زیست دارد. داده های ماهواره‌ای کارایی بالایی در آشکارسازی و تجزیه و تحلیل تغییرات زیست محیطی دارند. روشهای متعددی برای آشکارسازی تغییراتیک منطقه با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای وجود دارد که هر کدام دارای مزایا و محدودیتهای هستند. تحلیل بردار تغییر (CVA) یکی از این روشهاست. مشخص شدن محدوده تغییرات در کنار ماهیت تغییرات از مزایای بسیار مهم...

داستانهای پر رمز و راز شاهنامه نشان می دهند که از دیرباز سرزمین یمن در پیوند سیاسی و اقتصادی با امپراتوری بزرگ ایران بوده است. اگرچه در بخشی «هاماوران» و در بخشهای دیگر «یمن» نامیده شده است؛ امّا سرزمین واحدی مراد است که از شرق دجله تا کناره های عربستان و عمّان و یمن و گاه شام امتداد دارد. ضحّاک را برخاسته از یمن و دیوی سیاه‏چشم به نام زنگیاب، پدربزرگ او دانسته اند که سالها بر ایرانشهر ستم می راند...

ساختار ژنتیکی پنج جمعیت از شاه کولی جنوبی (alburnus mossulensis heckel, 1843) با استفاده از چهار جایگاه ریزماهواره bl1-2b)، bl1-98، cypg24 و (rser10 در حوضه دجله شامل جمعیت های رودخانه کنجان چم، کشگان، دورود و دوپلان و داوودعرب (هر کدام 30 قطعه، به جز رودخانه داوودعرب 25 قطعه) مطالعه شد. در مجموع، آغازگرها به ازای هر مکان ژنی 43 آلل، با میانگین 75/10 تکثیر کردند. محدوده آللی برای cypg24، bl1-2b...

تالاب‌های هویزه در جنوب‌غرب ایران، و در حوضه آبریز رودخانه‌های کرخه و دجله قرار گرفته‌اند. در سال‌های اخیر به دلیل فعالیت­های انسانی، به‌ویژه احداث چندین سد و بند انحرافی در محدوده ورودی این تالاب‌ها، تنش‌های شدید هیدرولوژیکی و زیست­ محیطی بر پیکره آنها وارد گردیده است؛ به‌گونه‌ای که تالاب‌ها بخش عظیمی از مساحت خود را ازدست داده‌ و به بزرگترین کانون ریزگردها در سطح منطقه تبدیل شده ­اند. تعیین ن...

چکیده هدف از این مطالعه، بررسی تغییرات شکل بدن گونه‌های مختلف بلیزم (Barbus spp.) در مناطق پراکنش آن در ایران، یعنی حوضه‌های خزر، ارومیه و دجله با استفاده از ریخت­سنجی هندسی بر پایه لندمارک است. نتایج تحقیق حاضر می‌تواند به درک بهتر الگوی تغییرپذیری ریختی و تکامل در حال پیشرفت این ماهیان در منابع آبی این حوضه‌ها کمک نماید. بدین منظور تعداد 128 قطعه ماهی بلیزم از این سه حوضه توسط تورهای پره، دام...

لاک پشت فراتی، تنها لاک پشت نرم ایران است که مطالعات اندکی روی آن انجام گرفته است، گمان می شود نزدیکترین خویشاوند آن، گونه ای آسیایی با نام «Rafetus Swinhoei» است. پراکنش لاک پشت فراتی رودخانه های دجله و فرات و انشعابات آنها در کشورهای ترکیه، سوریه و عراق و رودخانه های استان خوزستان در ایران است.به منظور بررسی وضعیت لاک پشت فراتی، جمعا 14 بازدید از زیستگاههای مهم آن انجام گرفت که شامل: رودهای د...

برای مقایسه مورفولوژی جمعیت های سس ماهی خالدار (barbus lacerta) در حوضه های دجله، خزر و ارومیه تعداد 128 قطعه ماهی از این سه حوضه (دجله 55، خزر 34 و ارومیه 39 قطعه) صید گردید. نمونه ها پس از تثبیت در فرمالین 10%، برای بررسی های ماهی شناسی به آزمایشگاه شیلات دانشگاه صنعتی اصفهان انتقال داده شد. مطالعات مورفولوژیکی به سه روش سنتی، فواصل تراس با 10 نشانه و ریخت سنجی هندسی با 14 نشانه انجام شد. برا...