بازتاب چوگان در شعر و ادب فارسی با تکیه بر سبک خراسانی

آثار ادبی ایران آیینه اندیشه ها، باورها، هنرمندی ها و عظمت روحی و معنوی ملّتی است که از دیرباز تا کنون بالنده و شکوفا، از گذرگاه حادثه ها و خطرها گذشته و به امروز رسیده است. پیگیری و شناخت سازه های هویّت ملّی، ضروری است. یکی از عناصر هویت ساز، ادبیّات است که در فرهنگ ایران زمین، سابقه درخشانی دارد. ادبیّات فارسی آینه تمام نمای فرهنگ و آداب و رسوم این سرزمین است. یکی از موضوعات مورد توجّه شاعران ادوار مختلف شعر فارسی، بازی های سنتی نظیر چوگان است و شاید بتوان گفت که شاعری نیست اشعارش خالی از واژه چوگان باشد. این زیباترین نماد ورزش های سنتی، بی گمان یکی از مهمّترین مواد آموزشی بزرگزادگان در سراسر تاریخ ایران بوده است که می بایست آن را چون فرهنگی گریز ناپذیر در کنار اخلاق و آیین ها و هنرهای گوناگون نزد استادان می آموختند و حفظ می کردند. در این پژوهش با اتخاذ رویکردی متفاوت به ورزش چوگان به نحوه بازنمایی این بازی در ادبیّات پرداخته می شود تا ردپای این ورزش و هنر دوهزار ساله قانونمند ایرانی را از خاستگاهش در پیش از اسلام و سیر کلی و تاریخی از میان اشعار ادوار مختلف شعر فارسی دنبال کند که از رودکی آغاز می شود و سرگذشت و تاریخ آن را از لابلای شعرهای متون ادبی بررسی و روایت نماید، و بازتاب آن در شعر فارسی را تحلیل و بررسی کند تا اینکه پس از دوران صفویان که اوج این ورزش است در زادگاه خویش به خواب مرگ فرو می رود و نزدیک به سیصد سال به فراموشی سپرده می شود. سرانجام در پایان قرن نوزدهم عده ای انگلیسی آن را دوباره در ایران احیا می کنند. از آن زمان این ورزش کهن و اصیل ایرانی به حیات خود ادامه می دهد. اهمیّت امر زمانی آشکار می شود که برخی از کشورها در پی آن بوده که این بازی را به نام خود در تاریخ ثبت کنند، لذا پرداختن به این موضوع یا به بازی چوگان بوسیله ادبیّات فارسی و در زمانه حاضر نه تنها می تواند مقدمات آشنایی بیشتر را با این ورزش فراهم سازد بلکه از طریق ادبیّات فارسی می تواند بر ایرانی و اصیل بودن این ورزش در شرایط کنونی به نقش آفرینی ادبیّات فارسی در برجسته ساختن این ورزش کهن و اصیل ایرانی که ریشه در تاریخ و ادبیّات ما دارد در مجامع جهانی بپردازد و به لحاظ نظری بر غنای مطالعات پیشین در زمینه بازی چوگان بیفزاید.