نحوه توارث مقاومت به شته روسی (diuraphis noxia (mordvilko در گندم بر اساس میزان پیچیدگی برگ
چکیده
به منظور بررسی ژنتیکی مقاومت به شته روسی گندم، دو رقم گندم مقاوم امید و آزادی با رقم حساس شعله و با یک دیگر تلاقی داده شدند. برای هر تلاقی جمعیت های f1 ، f2 و بک کراس ها (bcs, bcr) به دست آمدند. این نسل ها به همراه والدین مقاوم و حساس در شرایط گلخانه کاشته و در مرحله گیاهچه ای به شته روسی گندم آلوده شدند. بیست و یک روز پس از آلوده سازی، خسارت ناشی از تغذیه شته بر اساس میزان پیچیدگی برگ ها به صورت کیفی (با استفاده از مقیاس 0 تا 3) و کمی (درصد سطح پیچیدگی برگ ها) اندازه گیری شدند. نحوه توارث مقاومت در روش کیفی با استفاده از نسبت های مندلی در نسل های f2 و بک کراس ها و در روش کمی با استفاده از تجزیه میانگین و واریانس نسل ها مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج حاصل از روش مندلی نشان داد که مقاومت در دو رقم آزادی و امید به ترتیب با یک و دو ژن اصلی کنترل می شوند. وجود تغییرات کی در صفات مذکور و معنی دار شدن نقش اپیستازی در تجزیه میانگین نسل ها برای آن صفات نشان داد که علاوه بر ژن های اصلی و عوامل محیطی، تعدادی ژن های فرعی نیز در کنترل َآن ها نقش دارند. در رقم آزادی اثرات افزایشی، غالبیت و اثرات متقابل دو گانه نقش مهمی در کنترل مقاومت داشتند. در حالی که در رقم امید فقط اثر افزایشی ژن ها موثر بوده و غالبیت نقش معنی داری در کنترل آن نداشت. پیچیدگی برگ در رقم آزادی وراثت پذیری بالا (%92) و در رقم امید وراثت پذیری متوسطی (%50) را نشان داد. عدم وجود رابطه آللی بین ژن های کنترل کننده پیچیدگی برگ ها در دو رقم مقاوم آزادی و امید نشان داد که با انتقال این ژن ها متفاوت به ارقام گندم مطلوب و سازگار با منطقه، می توان مقاومت پایدارتری را به شته روسی گندم به دست آورد.