الگوهای کاهش ظرفیت فعلی: شواهدی از زبان فارسی
چکیده
مقالۀ حاضر تحلیلی بین زبانی از الگوهای کاهش ظرفیت فعل که به حذف کنشگر منجر میشود ارائه میدهد. در این راستا بهرهگیری زبان فارسی از دو الگوی مهم ضدسببی و مجهولسازی مورد بررسی قرار گرفته است و نشان داده شده که هرچند عملیات تغییر ظرفیت غالباً در زبانهای دیگر به صورت ساختواژی رخ میدهد، در زبان فارسی این فرایندها از طریق الگوهای غیرصرفی صورت میپذیرد. در خصوص مجهولسازی نیز نشان داده شده از آنجا که این فرایند کاهش ظرفیت فعل را به همراه دارد، برخلاف نظر برخی از زبانشناسان، ساخت غیرشخصی اختیاری را نمیتوان به عنوان مجهول نحوی در نظر گرفت. همچنین تغییر تعدی به ساخت مجهول منجر نمیگردد بلکه این فرایند واژگانی، ساختهای ضدسببی و غیرسببی را به دست میدهد. در این مقاله سعی شده است با استفاده از سه محک الف) مجاز بودن قید بهخودی خود؛ ب) صورت متناظر ضد سببی ایستا؛ و ج) باهمایی با عامل گروه حرف اضافهای، راهی برای تشخیص ساختهای ضدسببی در زبان فارسی ارائه گردد. علاوه برآن الگوهای برآیندی، انعکاسی و دوسویه نیز مورد بررسی قرار گرفته و نشان داده شده است که زبان فارسی از میان این سه الگو تنها از الگوی برآیندی برای کاهش ظرفیت فعل و حذف کنشگر بهره میگیرد.