مطالعۀ تطبیقی معراج نامۀ علاءالدوله سمنانی و مصیبت نامۀ عطار نیشابوری
چکیده
معارج باطنی، یا سفرهای انفسی یکی از موارد معرفتشناختی عرفان اسلامی است؛ مطابق با امر عروج، نفس سالک در سیر تکامل تطورش در مراتب دل، سرّ، روح و خفی از قابلیتی برخوردار می شود که سالک را قادر میکند مظاهر و تکثّرات بیرونی را در درون تجربه کند و هریک را بر باطن خویش عرضه کند؛ آنچه از سیر و سفر در این سیاحت باطنی برسالک پدیدار میشود، بخشی از علم وی نسبت به حقیقت اعیان است؛ معراج علاء الدوله سمنانی چه از نظر محتوا و چه از لحاظ گفتگوپردازی و رجوع شخصیت داستان به مظاهر سفلی و علوی، شباهتهای بسیاری با منظومۀ مصیبتنامۀ عطار دارد؛ بیشک مؤلف به دلیل شناخت و مطالعۀ آثار عطار در نوشتن این معراجیه به مصیبتنامۀ وی نظر داشته است، در مقاله ضمن تطبیق این دو اثر، به معرفی وجوه اختلاف و اشتراک و نیز تأکید بر اهمیت موضوع سفرهای درونی یا تجربۀ شخصی سالک از درکِ بیواسطۀ اعیان پرداخته میشود. نگارنده با روش تطبیقی مرحله به مرحلۀ عروج قهرمانان داستان، نحوۀ مکالمه و محتوای گفتوگوی ایشان با مظاهر هستی و ذکر نمونه تفاوتها، وجوه اشتراک محتوایی این دو اثر را بازنمایی کرده است.