«جوامع الجامع» و «کشّاف» در نگاه تطبیقی
چکیده
این نوشتار در صدد مقایسه ای گذرا میان تفسیر «الکشاف» اثر ز مخشری و «جوامع الجامع» اثر طبرسی است. تفسیر جوامع الجامع طبرسی که به تأسی از تفسیر کشاف ز مخشری به تحریر درآمده است در عین عنایت به کشاف مطالب مهمی بر آن افزوده و موضوعاتی از آن را نیز پالوده و در نتیجه جوامع الجامع نه خلاصه ای از کشاف بلکه تفسیر مستقل و دارای دیدگاه های مخصوص به خود می باشد. نویسنده، پس از شرح حال اجمالی و تألیفات علامه طبرسی و زمخشری و علّت نگارش تفسیر جوامع الجامع، به مصححان جوامع الجامع و ترجمه های موجود آن اشاره کرده است. سپس به سنجش تطبیقی دو تفسیر در عرصه های فقهی، کلامی، علوم قرآنی، مباحث لغوی و ادبی، اسباب نزول، به همراه ذکر نمونه های پرداخته است در ادامه نیز نقد استحسان های تفسیری زمخشری، نقد طبرسی بر بعضی از اظهارات زمخشری و دلایل گرایش طبرسی به کشاف آمده است. در بحثهای فقهی نظر زمخشری که پیرو فقه حنفی است و دیدگاه طبرسی که شیعی مذهب است با هم تفاوت دارند، چنان که بحثهای کلامی نیز گرایش اعتزالی زمخشری و گرایش شیعی طبرسی آن دو را به گزینش دو نظریه مخالف سوق داده است.