برآورد ترکیب پذیری و هتروزیس در توده های خربزه و طالبی ایرانی از طریق تلاقی دای آلل
چکیده
برای برآورد وراثتپذیری، هتروزیس، ترکیب‌پذیری عمومی و خصوصی و رابطۀ بین آنها در صفات تعداد میوه در بوته، میانگین تعداد روز تا رسیدن نخستین میوه، عملکرد در بوته، میانگین وزن میوه و ضخامت گوشت میوۀ هفت تودۀ ملون ایرانی (’تاشکندی‘، ’خاتونی‘، ’میرپنجی‘، ’سوسکی سبز‘، ’گرمک‘، ’گلپایگان‘ و ’آران 1‘) در یک طرح دایآلل کامل تلاقی داده شدند و هیبریدها برای ارزیابی صفات مورد نظر در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار کشت شدند. تجزیۀ واریانس صفات نشان دهندة تفاوت معناداری در میان دورگها بود، بنابراین برای تجزیۀ ترکیب‌پذیری روش نخست گریفینگ بهکار گرفته شد. میزان ترکیب‌پذیری خصوصی عملکرد در بوته از ترکیب‌پذیری عمومی آن بیشتر بود که نشان دهندة غالب بودن عمل غیرافزایشی ژنهاست. اثرات ترکیب‌پذیری عمومی برای اغلب والدها در صفات ارزیابیشده معنادار بود. وراثتپذیری بالای خصوصی برای صفات تعداد میوه در بوته، میانگین وزن میوه، تعداد روز تا رسیدن و ضخامت میوه (بهترتیب 83/0، 82/0، 79/0 و 74/0) نشان دهندة اثر کم محیط بر این صفات و نقش بیشتر اثرات افزایشی بود. بیشترین وراثتپذیری خصوصی برای صفت تعداد میوه در بوته (83/0) برآورد شد. هتروزیس مطلوبی براساس والد برتر برای عملکرد در بوته مشاهده شد (78/15 درصد)، بنابراین، با استفاده از تجمع ژنهای افزایشی و غیرافزایشی میتوان ارقام هیبرید برتر را برای صفات مهم زراعی خربزه اصلاح کرد.