بررسی تطبیقی تأثیرات فرهنگی و هنری تمدن عیلام بر امپراتوری هخامنشی
چکیده
عیلامیان از اواخر هزارهی چهارم یا اوایل هزارهی سوم ق.م. حدود 2500 سال بر بخشهایی از فلات ایران، خصوصاً جنوبغربی آن حکمرانی کردند و نهایتاً در اواخر نیمهی اول هزارهی اول ق.م. بهدست آشوریان مضمحل شدند. از طرف دیگر با مهاجرت گروههای ایرانی به سرزمینهای جنوبی و قلمرو عیلام، تعامل تدریجی بین عیلامیان و اقوام مهاجر ایجاد و در ادوار بعدی با تشکیل امپراتوری هخامنشی، عیلام به یکی از مراکز مهم در کنار ساتراپیهای پارس و ماد بدل شد. پژوهش حاضر که دادههای آن به روش میدانی و اسنادی، گردآوری و با روش توصیفی- تحلیلی، تفسیر شده، به واکاوی تعاملات عیلامیان و پارسیان در دوران قبل از امپراتوری هخامنشیان و همزمان با حکمرانی آنها و تأثیرات فرهنگی و هنری عیلام بر هخامنشیان میپردازد. بررسیهای میدانی نگارندگان در سالهای 1389 تا 1392 در پاسارگاد، تختجمشید، نقشرستم و ایذه انجام شده است. نتایج نشان میدهد که هخامنشیان پس از تشکیل امپراتوری، از هنر و فرهنگ مناطق تحت تسلط خود وام گرفته اند که عیلام مهمترین آنهاست. هخامنشیان، شوش یکی از شهرهای قدیمی و مهم عیلام را به عنوان یکی از پایتختهای خود برگزیدند و با گسترش نفوذ خود در سرزمینهای دیگر، از عیلامیان در امور دیوانی و اداری استفاده کردند که استفاده از زبان و دبیران عیلامی در اداره ی حکومت از نمونههای آن است. کتیبهها، تزیینات بناها، رسوم درباری، مضامین نقوشبرجسته (مراسم باریابی و اورنگبران)، مهرسازی، پوشاک، انواع سلاح، وسایل تزیینی و آیینی (عودسوز و بخوردان) همگی ملهم از عیلام و نشانگر تأثیرات فرهنگی و هنری عیلام بر امپراتوری هخامنشی است.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- میثم علیئی — دانشجوی دکترای باستان شناسی، دانشگاه تربیت مدرس
- اسماعیل همتی ازندریانی — دانشجوی دکترای باستان شناسی، دانشگاه بوعلی سینا همدان
- محمد حسن ذال — استادیار گروه مدیریت جهانگردی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران
- ابراهیم رایگانی — دانشجوی مقطع دکتری باستان شناسی، دانشگاه تربیت مدرس