معماری مسجد، کتیبه نگاری و آرایه های دوره قاجار با تاکید بر مسجد النبی قزوین
چکیده
مساجد شاهی یا سلطانی، یکی از انواع مساجدی هستند که در دورهی صفویه ظهور نمودند. سازندگان این مساجد، مرکز ثقل امور دینی را از مساجد جامع به این گونه مساجد منتقل کردند، تا آنان که نامشان با مسجد همراه بود نیز، در مرکز توجّه عموم قرار گیرند. ساخت مساجد شاهی در دورهی قاجار، بهخصوص در دورهی حکومت فتحعلی شاه قاجار، توسعه و گسترش بسیاری یافت، بهگونه ای که در پنج شهر قزوین، تهران، زنجان، بروجرد و سمنان، مساجد شاهی ساخته شدند. مسجدالنّبی قزوین به عنوان یکی از مساجد سلطانی دورهی قاجار، دارای ویژگی های مشترک و همچنین تفاوت هایی با مساجد سلطانی دیگر است. این مسجد در موقعیّت و بافت ویژه ای ساخته شدهاست؛ بهگونه ای که با داشتن ورودی های سه گانه، بخش های مختلف بازار را به هم پیوند می دهد. ورودی های سه گانهی اصلی مسجدالنّبی، در مساجد شاهی دوره ی قاجار مورد توجّه بوده است. این نوع طرح از ویژگی های معماری عصر قاجار است و در دوره های قبلی مشاهده نمی شود. یکی از موارد بحث برانگیز در رابطه با مسجد النّبی قزوین، تاریخ دقیق بنای مسجد و محتوای کتیبههای آن است. نوشته های سیّاحان و جهانگردان و نیز، سبک معماری، تزیینات وکتیبه های تاریخدار موجود در بنا، تعلّق این مسجد را به دورهی فتحلعلی شاه قاجار تأیید میکنند و به نظر می رسد هدف خاصی در انتخاب آیات و احادیث برای کتیبه نگاری وجود داشته است.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- محمد ابراهیم زارعی — دانشیار گروه باستان شناسی دانشگاه بو علی سینا همدان
- سکینه زارعی موینی — دانشجوی کارشناسی ارشد باستان شناسی دانشگاه بو علی سینا عمدان