از پیر خرد یونگ تا پیر مغان حافظ
چکیده
یکی از کهنالگوهای ضمیر ناخودآگاه جمعی که یونگ آن را در روانشناسی تحلیلی خود مطرح کرده، پیر خرد است. این کهن‌الگو غالبا به صورت شخصیتی که جنبه راهنما دارد، در وجود فرد ظاهر میشود. یونگ این کهن‌الگو را در دوران جوانی به صورت یک شخصیت مسن و مقتدر در ساختار وجودی خویش کشف کرد و آن را شخصیت شماره دو نام نهاد. به اعتقاد یونگ پیر خرد در وجود مرد به صورت یک راهنمای مذکر یا پیرمرد خردمند و در وجود زن به شکل یک زن برتر مانند راهبه، ساحره و الهه طبیعت ظاهر میشود. پیر خرد میتواند از برخی جهات با یکی از شخصیتهای مطرحشده در دیوان حافظ یعنی پیر مغان مورد مقایسه قرار گیرد. پیر مغان را می‌توان یکی از کلیدیترین شخصیتهای دیوان حافظ به شمار آورد. فرضیهای که این پژوهش به اثبات آن پرداخته، این است که پیر مغان از برخی جنبهها با کهنالگوی پیر خرد نزدیک است. نتیجه حاصل از این پژوهش آن است که با توجه به پیشینه کاربرد شخصیت پیر مغان در آثار ادبی که زمینهساز بسیاری از اندیشههای حافظ بهشمار می‌آید، این شخصیت علیرغم شباهتهایی که با کهنالگوی پیر خرد دارد به طور کامل قابل تطبیق با این کهن‌الگو نیست.