کانی شناسی، ژئوشیمی و خاستگاه سنگ های نفوذی و خروجی چهارفرسخ، خاور پهنه ی لوت
چکیده
تودههای نفوذی و خروجی چهارفرسخ در 25 کیلومتری شمال باختر نهبندان و در فاصلهی 165 کیلومتری جنوب بیرجند قرار گرفته و از نظر زمین شناسی در حاشیهی خاوری پهنه لوت به حساب میآیند. نفوذی های چهارفرسخ به سن ژوراسیک در درون شیل ها و ماسه سنگ های سازند شمشک تزریق شده اند. طیف ترکیبی نفوذی ها عبارتند از مجموعه ای از سنگ های گابرو، دیوریت، سینوگرانیت، کوارتزمونزونیت، تونالیت هورنبلند دار، گرانودیوریت، گرانیت، پگماتیت، آپلیت. این واحدها از کانی های کوارتز، پلاژیوکلاز، ارتوکلاز، هورنبلند و بیوتیت بوده و بیشتر دارای بافت دانهای هستند، و تنها در گابروها میتوان آثار پیروکسن را مشاهده کرد. خروجی های چهارفرسخ بیشتر ترکیب داسیت تا آندزیت دارند و دارای ترکیب کانی شناسی پلاژیوکلاز، هورنبلند، کوارتز، بیوتیت و بافت پورفیری هستند. نفوذی های گرانیتوئیدی نیمه قلیایی، متا آلومینوس تا پرآلومینوس و از نوع گرانیت های i هستند هر چند که تمایل به آلایش به پوسته نشان می دهند. نمودارهای تمایز محیط زمین ساختی نشان دهندهی وابستگی این توده ها به جایگاه گرانیتوئیدهای قوس های آتشفشانی است. به نظر میرسد که تشکیل خروجی های چهارفرسخ به سن ائوسن می تواند وابسته به فرورانش شاخههای اقیانوس نئوتتیس در کرتاسه باشد در حالی که تشکیل نفوذیهای چهارفرسخ به سن ژوراسیک با ماگماتیسم کرتاسه توجیه پذیر نیست و احتمالاً تشکیل آنها با خروجیهای منطقه تفاوت دارد. به نظر تشکیل نفوذیهای چهارفرسخ مشابه تشکیل توده نفوذی شاه کوه از ذوب بخشی سنگهای قاعده پوسته قارهای که در اثر هضم سنگهای دگرگونی و رسوبی پوسته فوقانی میزبان خود هنگام جایگزینی آلودگی حاصل کردهاند، تشکیل شده است.